DOKUZUNCU BÖLÜM

DOKUZUNCU BÖLÜM

Üçüncü kısım

Büyüme basamakları

İki yaşından sonra çocuğun büyümesi hızlanır – bitmeyen sorular, parıl parıl parlayan gözler, oyunbazlık. Çocuk (bola) adı üstünde: bal! Bal ya?! Yani “bola” kelimesi “bal” sözüne benzer. Ama onun terbiyesine titizlikle ve uyanıklıkla yaklaşmak gerekir; çocuğun bal olması insanı aldatmasın. Yani çocuğa sevgi göstermede ve şefkat etmede aşırıya kaçmak istenmeyen sonuçlara yol açar. Açıklık sağlamak için önemli gördüğümüz bazı tavsiyeleri numaralandırarak sunalım: 1. Çocukla peltek bir dille değil, tam teşekküllü büyüklerin diliyle konuşulur. 2. Çocuğu harika çocuk olarak yetiştireceğim denmez; ona bir karışken okuma yazmayı ve başka şeyleri öğreteceğim diye onun çocukluğunu, yaramazlığını çalmayınız. 3. En önemli ve hassas mesele: büyükler, özellikle anne baba anlaşamazlarsa, meseleyi çocukların gözünden uzakta, ayrıca çözünüz. Asla küçücüklerin gözü önünde gürültü patırtı, edepsizlik etmeyiniz.

4. Çocuğun düşmesi, yaramazlık yapması tabiidir; ama anne baba kendini öyle tutmalıdır ki çocuk şımarıklığın bir sınırı olduğunu kendisi anlasın. Ancak bu sınır bağırarak ya da tehdit ederek, çocuğun yüreğini korkutarak olmaz. 5. Çocuğu alet edevattan – telefondan ve gönül bozan aletten – uzak tutmak şarttır. Çocuk üç yaşından sonra masalları ve hikâyeleri çok sevmeye başlar. Ona çeşitli oyuncaklar, renkli resimli kitaplar alınır. Sonra kitaplardan çocuklara ilgi çekici bir edayla çeşitli hikâyeler ve masallar okumak gerekir. Bunlar çocuğa eşsiz bir dünya hediye eder – çocuk bu masallar ve efsaneler dünyasını hayalinde canlandırır, masal dinlemeyi sever; bu sebeple en temiz tasvirler, temiz sözler ve manzaralar kullanılır, masalların sonunun yalnızca iyilikle bitmesi, korkusuzluğun ve cesaretin onlarda övülmesi şarttır. 6. Çocuğun oyun saatleri, oyun alanları ve arkadaşları olmalıdır ve bunu anne baba denetler. Oğlanı ya da kızı göbeğine bağlamak gerekmez; ondan büyük, akıllı ağabeyleri varsa çok iyi, yoksa çocuğun açılıp oynaması için imkân hazırlamak gerekir. 7. Çocuğa azar azar iş buyurmak ve en küçük işini bile övmek gerekir. Asla çocuğun gönlünü kırmayınız, o sevgi pınarının suyuna her zaman kansın. Çocuğunuzu sevgiye susuz bırakmayınız. 8. Çocuk isteklerini dile getirdiğinde onları yerine getirin, ama hemen değil, geciktirerek, süre koyarak; küçük yavrunuz da her şeyin vakti gelince olduğunu, sabrın gerektiğini bu şekilde hissetsin. 9. Beş-altı yaşından itibaren her gün yarım saat, bir saat harfleri tanıtmak, sayıları ezberletmek için vakit ayırmak makbuldür. Çocuk altı yaşında okumayı ve saymayı, hatta kolay hesapları, renkleri ayırt etmeyi, oyuncaklarını yaymayı ve toplamayı bilirse iyi olur. 10. Çocuk yedi yaşına ulaşınca muamele ciddi bir hâl alır – şımartmayı bırakıp çocuğa sorumluluk sahibi bir şahıs gibi bakma aşaması başlar. Artık onun oyun saatleri azalır, ders saatleri, aileye yardım saatleri çoğalır. Ona ciddi bir bakışla bakılır. Hata yaparsa biraz kaş çatılır, “Öyle yapma” denir. Yedi yaşından on yedi yaşına kadar çocuğu köle gibi tutmak hakkındaki hikmetli söz boşuna değildir. Çocuk yedi yaşına kadar tahtta otursun, sonra tahttan indirilir. İlk yedi yıl onun hem bedenen hem ruhen büyüme yıllarıydı; sonra da ona zarar verilmez, yalnızca düzene ve kesinliğe, sorumluluğa ve disipline alıştırma çabası başlar. 11. Çocuğa görevler, onların yapılışına dair açıklamalar ve belirli bir süre verilir. Verilen görevin yerine getirilmesi mutlaka kontrol edilir. Buna “avluyu çapala”, “evi temizle”, “şu şeyi götür ver” gibi görevler girer. Çocuğun işi yarım yamalak yapmasına izin verilmez. 12. Çocuk parayla muamele etmeyi bilmelidir. Ona yedi yaşından itibaren kesin bir hesap esasına göre para verilir ve harcamaları açıklanır; hatta bu yaştan itibaren çocuğun belirli bedenî (!) emeği için, eğer yaratıcılığı varsa yaratıcı işi için de para vermek mümkündür. Ders ve bunun gibi işler için değil, beceri ve akıl, bedenî güç ve zaman gerektiren belirli işler için ücret vermek gerekir. Kazandığı parayı birlikte sayıp cüzdanına ya da kumbarasına yerleştirmeyi, belirli bir kısmını ihsana ayırmayı öğretmek gerekir. İhsan derken, her şeyden önce dedesine ve ninesine para hediye etmeyi öğrensin. Sonra eli dar halalarına ve teyzelerine. Sonra konu komşu içindeki muhtaçlara. Öyle bir mali düzen kurmak gerekir ki çocuğun kendi biriktirdiği parayla kendisine okul kıyafetini ve okul gereçlerini birlikte satın almak gerekir. O zaman sekiz yaşındaki çocuğun giysilerini koruduğunu, defterlerine özen gösterdiğini, kendini büyükler gibi ciddi tuttuğunu görürsünüz. Onun gözü önünde bedenî emek ve zaman paraya – değere dönüşür. Bu onu büyütür – çocuğun aklında boş işlere yer kalmaz. Çocuğa uyku ve ders vakitlerini kesin olarak belirlemek gerekir. 13. Çocuğu on yaşında bir zanaatkâra teslim etmek gerekir. Zanaatkâr ustanın temiz, helal ve aile sahibi, şefkatli, ahlakı temiz olduğunu sıkı sıkıya araştırınız. Çocuk her gün üç saat zanaat öğrensin. Bunda yılları paylaştırmak mümkündür: kunduracılık, marangozluk, elektrikçilik, tesisatçılık, duvar örmek, sıva, hatta terzilik. Her yıl bir ustaya çırak olur. On yedi yaşına kadar çocuk on zanaatın üstesinden gelebilirse, nur üstüne nur. Bu yaşta tesviyecilik ve kaynakçılığı, araba ustalığını (araba tamiri, bisiklet tamiri) öğrenirse, artık söz edilecek bir şey kalmaz! 14. Okul her şeyi vermez; bugünkü seviyedeki okul her şeyden önce okuma, yazma, hesap, coğrafya, tarih gibi dersleri okutsa, buna ek olarak fizik, kimya gibi ilimlerin temel bilgilerini verebilse bile büyük iştir. Bugünkü seviyedeki okul çocuğun terbiyesine ve fıtratına darbe vurmasa, onu bozmasa, büyük bir iş sayılırdı. Bu anlamda çocuğu özel okul denilen suni bir cennet seracığında değil, babanın önderliğinde ailenin bağrında daha çok terbiye etmek ve hayata hazırlamak bugün önemlidir. Bu anlamda çocuğu saat 12.00’ye kadar tutup sonra evine salıveren resmî okula vermek yerinde görünmektedir. Çünkü hem ücretsizdir, hem de çocuğun tam yarım günü kendi elinde, anne babanın elinde kalmaktadır. Çocuğun yarım gününü serbest geçirmesine izin veren okula teşekkür edip çocuğa vakit ayırmak hem anne babanın hayatına anlam katar, hem de anne baba olarak görevlerini doğru yerine getirme imkânı sunar. Anne baba çocuğu yalnızca zanaata ya da ticarete atmakla kalmaz, onun kitap okuma ve kendi kendine ilim edinme becerisi için de yardım eder. Anne babalara tavsiyemiz şudur: klasik ve çağdaş şairlerin eserlerinden çeşitli hikmetleri çocuğunuza haftada 30 satır ezberletirseniz iyi olurdu. Yıllar boyunca ezberlenen bu hikmetler çocuğun tefekkürünü inşa eder, dünyaya bakışının doğru şekil almasına katkıda bulunurdu. 15. Çocuğa giysi seçmeyi – pahalı olsa da kaliteli, rengi yakışan, ölçüleri uygun giysi seçmeyi –, ayrıca helal ve temiz yemekleri seçerek yemeyi öğretmek gerekir. Çocuğun zihnine yalnızca kendi çalışıp kazandığı paranın karşılığında pişirilmiş yemeği gönül rahatlığıyla yiyebileceğini işlemek şarttır. Sözün özü, çocuğu insan olarak yetiştirelim. O birkaç dilde bülbül gibi şakımasın, modern bir delikanlı ya da genç kız olmasın; ama iradeli, metanetli, sadakatli, çalışkan, tedbirli, insaflı, zanaat sahibi, cesur, ailesine düşkün ve bunun gibi insani hasletler edinerek büyüsün.

Bizim kişisel (aslında tarihten gelen tecrübeye dayanan) tavsiyemiz şudur: çocuğunuza atalarımızın öğrendiği eski Türkî alfabeyi öğretin, sonra iki-üç yıl içinde azar azar “Sebâtü’l-Âcizîn” kitabını ezberletin, sonra on üç yaşından itibaren Seyf-i Sarayî hazretlerinin yazdığı (aslı Şeyh Sadi hazretlerine ait olan) “Türkî Gülistan” kitabını okutun. Bu arada Alihan Töre Soguni hazretlerinin kaleminden çıkan “Tarih-i Muhammedî”, “Türkistan Kaygısı” gibi kitapları da okuması iyi olur. Sonuçta gözünün önünde dünya pırıl pırıl belirir. Çocuğunuzu doğru düşünmeye, kararlılığa alıştırırsanız, yeter; ondan endişe etmeye gerek yoktur: hiç kimse onu yoldan çıkaramaz, kendi benliğini yitirip şimdilerde yurt dışında yaşayarak yurdundakilere yüksek sesle akıl dağıtan cahillerin arasına da karışmaz.

Akrom MALIK