ONUNCU BÖLÜM

ONUNCU BÖLÜM AİLE EKONOMİSİ

Her aile kendi maliyesini kendisi çözmelidir. Bu dünyada helal emekle rızık kazanmak gibi bir huzur yoktur. Rızıkla ilgili iki meseleyi çözmeye ihtiyaç vardır: 1) rızık Allah’tandır ve O, hiçbir sebep olmadan da kullarının rızkını ulaştırmaya kadir olan Zat’tır. Ama âlem sebepler üzerine kurulu olduğu için insanın rızkın sebeplerine sarılması, Hak Teâlâ’nın âleme koyduğu kurallara itaat ve hürmet göstermesi sayılır. Kişi rızkın kendisi için takdir edilmiş olduğunu derinden hissederek sebeplere yönelir. Eğer rızkı genişse, az bir sebeple büyük sonuçlar elde edilir. Eğer rızık darsa, kişi gece gündüz koşturup didinse de hiçbir şey elde edemez. Asla birinden bedava ekmek beklemeyiniz. Bu çok ayıp bir hâldir. Asla başkasının hakkını haram yolla almayınız. Rızık hakkındaki bu inanç insana şunu öğretir: her şeyden önce rızık derdiyle bağrını kan etme. Rızkının sana her yerden ulaşacağına inan ve şüphe etme. İkincisi, rızık kazanacağım diye kendini ateşe, kora, Ali’nin kılıcına atma. İmkânın ölçüsünde gayret et. Eskilerden kalma sözlere göre gününün en fazla sekiz saatini rızık kazanmak için emeğe harca. Kalanını ise ailene, ilme, ibadete ayır. Günün en bereketli kısmı sabahtır. Güneş doğmadan bir saat önce ibadete hazırlan, sonra ibadet et, ardından tilavet ve zikirle meşgul ol, en temel işleri bu saatlerde bitir. Güç kuvvet yeterli olur. Eğer imkân olursa, saat 10:00’dan 11:00’e kadar uyumak gerekir. Sonra yine gerekli işlerle meşgul olunur. Her gün aynı vakitte, belirlenmiş saatlerde uyumak ve belirlenmiş saatlerde çalışmak yerinde olur. Elimizde deccalin gözü diye nitelenen telefon var. İşte bu şeye gem vurabilsek, dünya gülistan olur. Bu yaramazı her gün saat 08.00’den akşam saat 20.00’ye kadar kullanıp sonra ondan kopabilsek ne güzel olurdu! Daha çok ağı (interneti) kastediyoruz. Sekiz saat. Tamam. Bir saat bile eklememek gerekir. Bir dakika bile. Ama bu sekiz saatte de candan çalışmak gerekir. O zaman her şey yolunda olur, nasipse. Böylece çalışma saatleri ve rızık hakkında bilgi edindik. Şimdi aile maliyesini akıllıca çözmenin ikinci temeli istişareye bağlıdır. Bu, aile fertlerinin cüzdanının tek olması demektir. Madem ailede tek bir kazan kaynıyor, cüzdan da tek olsun. Herkes kazandığı parayı babaya teslim etmelidir.

Büyük ve küçük harcama denilen şeyler vardır. Küçük harcamaları anne de idare eder, ama büyük harcamaları mutlaka baba çözmelidir. Eğer aile gençse, karı koca oturup “Hayatta bize en çok ne lazım?” sorusunu ortaya koymalıdırlar. Yiyecek, giyecek, eşya ve alet edevatın yeterli olduğu belli olunca, fazla şey almamakta anlaşmalıdırlar. Şehir mağazalarındaki mankenlerin güzelce giydirilmiş olmasına ağzının suyu akarak bakıp yeni paçavralar satın almaktan, türlü türlü sokak yemeklerinden ve lokantalardan insanın kendini tutması makbuldür. Bu şekilde para biriktirme işine başlamak, ortak birikimden dikkatle ve plan dahilinde hareket etmek gerekir. Büyük bir çuvaldaki tahılı küçük bir deliğin döküp boşaltabildiği gibi, küçük harcamalara çok ciddi bakmak, gereksiz küçük harcamalara yol vermemek şarttır. Gereksiz yere yanık kalan lamba, akıp duran su, dikkatsizlikle kırılan alet, yırtılan kumaş, kalın soyulan patates, kazana gerekenden fazla konan yağ, dökülen kuru çay, artıp ekşiyen yemekler, bayatlayıp atılan ekmek, sonuna kadar kullanılmayan diş macunları – bunların hepsine israf denir ve bu işler yoksulluğun temelidir. Bunlara kim dikkatsizce bakarsa, onun adı ahmaktır. Cahildir. Ailede kadının arzuları, hevesleri çoktur. Sokakta gezen başka bir kadının altını ve pahalı giysisi ona dokunur. Bu sebeple akıllı kadın kocasına itaat ederek şeytanın ve nefsin bu tür vesveselerine aldanmaz. Parayı tutumlu harcar. Eğer kadın parayı idareli kullanmazsa, evde bereket olmaz. Bir şeye para harcamadan önce “Bu gerekli mi?” sorusuna kesin bir cevap bulmak şarttır. Bereketin temeli temizliktir. Evi temiz tutmak berekete ve refaha kapı açar. Böylece para biriktirmek ve tasarruf etmek hakkında konuşmuş olduk; tasarruf edilen ve biriktirilen parayı kasada saklayınız. Aile reisi olan kocanın mevcut paranın miktarı hakkında hiç kimseye sır vermemesi makbuldür. Kadın da zenginlikle övünen ahmaklar zümresine girmemek için var gücüyle çalışsın. Parası çoğaldı diye kendini üstün hisseden insan, hangi cinsten olursa olsun, ona ahmaklıktan başka bir sıfat yakışmaz. Para neye harcanmalı? 1. İlim almak için paraya muhtacız. Çünkü ilim kitaptan alınır – kitap satın alırsınız; hocadan öğrenirsiniz – elbette hoca istemese bile vicdanlı insan ona ücret vermeyi kendine vacip bilir. Son derece cimri ve insafsız olanlar ilmi bedavaya alacaklarını sanırlar. 2. Eviniz yoksa parayı bir ev, daha doğrusu avlulu bir ev almaya yöneltmek doğru bir iştir. Aslında insanın yaşaması için avlulu ev gibi güzel bir mekân bulunmaz. 3. Araba. Uzağı yakın eder, ihtiyaç doğarsa geçimini de sağlar. 4. Çocukların geleceği için yatırım. Çocuğu okutmak, onun masrafları için para gerekir. 5. Anne babaya hizmet etmek, onları çeşitli hediyelerle sevindirmek için de para gereklidir. 6. Muhtaçlara ve çaresizlere yardım etmekte para çok iyi bir yardımcıdır. Parayı çoğaltmak yalnızca onu biriktirmekle değil, sadaka ve ihsanla da olur. Paranın miktarı nisaba ulaşırsa, zekâtı sevine sevine vermek şarttır. Parayı tatile harcama meselesi de var. Şimdi yurt dışına gidip tatil yapmak moda oldu. Buna teşvik edenler de var. Herkesin seçimi kendisine aittir. Ama herhangi bir yolculuğun belli bir amacı yoksa, ona öylesine para harcamak da akıl dışı bir iştir. Gezi ve seyahatin şu sebepleri olabilir: 1. İlim, yani ilim talebiyle uzak diyarlara yolculuğa gidilir. 2. Ticaret, yani kendi memleketine gerekli mal ve eşyaları getirip satmak için yolculuğa çıkılır. 3. Sıhhat ve sağlık, yani hasta kişi iyileşmek amacıyla şifa arayarak yola koyulur. 4. İbadet, yani hac ya da umre için yolculuğa gidilir. 5. Ziyaret, yani büyüklerin duasını almak ve ölmüşleri anmak için mezarlara, türbelere ve kabristanlara gidilir. 6. Takip, yani insanın canına zulüm ve haksızlık, tehlike ve korku erişirse yolculuğa çıkılır. 7. Hizmet, yani işyerinin ya da büyüklerin belirli görevlerini yerine getirmek için yolculuk yapılır. Bu listeye işi katmadık, oysa şimdi insanların çoğu iş aramak için yurt dışına gidiyorlar. Rızık kazanmanın hiçbir imkânı yoksa belki yolculuk caizdir, ama sabırla rızka kanaat ederek vatanda yaşamayı daha üstün görüyoruz. Uzun süre çalışacağım diye karısını, çocuklarını yalnız bırakıp gitmek insani hayata uygun düşmese gerek. Çünkü bu sorun hem manevi hem de bedenî acı sonuçlara yol açar. Karı koca bir aile oldukları hâlde perişan yaşamaları, çocukların terbiyeden mahrum kalmaları güzel değildir. Eğer zengin olmak, paralı olmak, tok yaşamak alnına yazılmışsa, rızık kişiyi burada da bulup gelir. Öyle değilse, yabancı diyarlara gidip her şeyden önce iman, takva, terbiye, sağlık ve huzur tehlikeye atılır. Çünkü helali ve haramı ayırt etme zihniyetinde olmayan ellerde domuz eti mi, köpek eti mi, ne olursa yemek diye önüne konur; bu gibi şeylerden boğazını korumak çok büyük bir sorundur. Sonrasında da gurbetçilik damgası insana izzet bulma kapısını kapatır. Ne olursa olsun, yabancı diyarda boynun bükük yaşamaya mecbursun. Halka kendini ne kadar zengin, varlıklı, bolluk içinde gösterirsen göster, yabancı ellerde başının eğik, boynunun bükük, sesinin içinde olduğunu sen kendin bilirsin. Yabancı devletin ekmeğini yiyip suyunu içtikten sonra her şeyine katlanırsın. Bu sebeple Allah seni kendi yurdundan ve kendi mahallenden ayırmasın. Borç meselesi de var – mümkün olduğunca borçtan sakınmak gerekir. Borç insanı köle eder. Borç verenin önünde eğilmeye mecbur kalırız. Allah bütün borçlulara kurtuluş versin! En büyük uyarı: bir damla bile haramı eve sokmayınız! Bir kuruş bile haram para harcamayınız! Haram iki dünyamızı harap eder. Sözümüzün sonunda en baştaki söze dönüyoruz: rızık kaygısına köle olmayan, israf etmeyen, tamahtan ve borçtan sakınan, planla harcayan, gerekirse harcama defteri tutan, ihsanı ve sadakayı, kanaati ve şükrü kendine şiar edinen aile zengin olur, hiç kimseye muhtaç olmaz.

Akrom MALIK