ALTINCI BÖLÜM

ALTINCI BÖLÜM

AİLE KURMAK

İkinci kısım Gelin seçmek

Önceki sayfalarda söylenen sözleri yeniden tekrarlayalım: Oğul için helal eşi seçip almak anne-babanın borcudur. Aile kurmanın, yani evlenmenin birkaç yolu vardır: Birinci yol şudur: Erkek kendisi kendine eş bulur. İkinci yol, başka biri – hocası, dostu ya da saygın insanlar ona eş bulur. Üçüncü yol, anne-baba bulur. Erkeğin, yani ilk kez evlenen delikanlının kendi kendine eş bulması, kendi göbeğini kendisinin kesmesidir. Böyle bir durum iki şarttan birinde ortaya çıkar: Ya delikanlı yetim büyümüştür de bu işi yapmak zorunda kalmıştır. Ya da anne-baba eskilerin yolunu unutup kayıtsızlık ederek “Kendine eşini kendin bul” ya da “Gözüne birini kestir” diye tembihler. Evlilik yaşına gelmiş delikanlıda, diyelim ki 25, hatta 30 yaşında olsa bile, kendine eş seçme ilminin yeterli olmama ihtimali yüksektir. Eğer o, sokaktan kendine eş arayacak olursa, yanlış bir seçim yapabilir. Sonuçta karısından memnun olmadan yaşar ya da kısa bir süre yaşayıp boşanma tehlikesi vardır. Bunun dışında, koca karısının bütün vasıflarına ve ahlaksızlıklarına katlanarak yaşasa bile, doğacak çocuk işe yaramaz bir annenin elinde kalıp sıkıntı çeker. Mesela dili kötü, dünyaya düşkün, ev işlerinde beceriksiz, idraksiz, cahil ve haddini bilmeyen bir kadının çocuğu olmak gibi bir musibet âlemde yoktur. Kadının ahlakı esasen annesinin yansımasıdır. Fakat bekâr ve tecrübesiz bir delikanlı kadınların ahlakını ve farkını nereden bilsin? Bu sebeple çoğu durumda anne-babanın gelin seçmeyi üstlenmesi, oğulların da bu konuda onlara itaat etmesi iyidir. Gelin seçerken şu kurallara dikkat etmenin faydasız olmadığını hayat tecrübesinin kendisi göstermektedir: 1. Gelinin hangi bölgeden – hangi yerden olduğu önemlidir. İyi yerde iyi ahlak ve bereket olur. İyi bir yerde – iyi bir şehirde, iyi bir mahallede ve iyi bir köyde büyümüş kızda bereket vardır. Çünkü çevrenin kendisi asıl terbiye işini görür. 2. Gelin iyi bir aileden olmalıdır. İyi aile; anne-babası düzgün, meslek sahibi, ilim sahibi ya da ilim ehlinin hayranı olan; helal kazançla geçinen; kötü nam salmamış ailedir. Bir kızın büyümesi için en az 18 yıl gerektiğini kabul edersek, anne-babanın iyiliği kötülüğü, ailenin hâli işte bu 18 yılda çevreye gün gibi aşikâr olur. Yani 18 yıl, ailenin kendini tanıtması için yeterlidir. Her aile hakkında o ailenin yaşadığı mahalle 18 yılda gerektiğinden fazla güvenilir bilgiye sahip olur. Babası yalancı, haram yiyen, zalimse; annesi terbiyesiz, laf taşıyan, gıybetçiyse bunu herkes bilir. Böyle bir aileden iyi bir kızın yetişmesi zordur; kız ne kadar aktrislik yapsa, güzel giyinse, okulda ya da işte kendini okumuş ve ağırbaşlı gösterse de ailedeki terbiye onun kimsenin görmediği tarafında saklanır ve gelişip gider. Onun dışına aldanıp harika bir kızla evlendim sanan delikanlının bir ejderhaya rastlaması işten bile değildir. Bu sebeple kızın yetiştiği aileyi soruşturmak gerekir ki bu, güvenilir ve iyi bir hayat arkadaşı bulmayı büyük ihtimalle garanti eder; kadın ailede gördüğü terbiyeyi kocasının yanında da tekrarlar. Eğer evinde annesi köpek gibi havlayıp babasını yerden yere vuruyorsa; kocasına saygı göstermeyen bir kadının kızıysa, böyle bir kızın kalbinde kocaya asla hürmet ve muhabbet olmaz; o da annesinin yaptığını kendi kurduğu ailede büyük bir alçaklık, derin bir aşağılıkla sürdürür ve geliştirir. Demek ki kızın iyi bir aileden olması en önemli etkenmiş. Ayrıca eğer kız hâlâ gelin olarak yaşayan bir annenin kızıysa, yani aileleri hâlâ bütün olup ayrı çıkmamışsa, nur üstüne nurdur. Kaynanalı bir kadının çocukları büyük ihtimalle altın gibi olur. Çünkü iyi bir kaynana ve kayınpeder ailenin edebinin ve ahlakının kefilidir.

3. Gelini kendine denk statüde bir aileden aramak gerekir. Yani ilim insanlarının kendileri gibi âlimlerden gelin alması; çiftçilerin çiftçiden, ticaret ehlinin tüccardan, zenginlerin zenginden, fakirlerin fakirden, orta hâllilerin orta hâlliden kız alması eski adet ve kurallar arasındadır. Bir kızın yeni bir aileye gelip kök salması karmaşık bir olaydır. Denklik kuralına uyulursa kızın yeni haneye uyum sağlaması sorunsuz geçer, çünkü terbiyede, iş ve faaliyette, dünya görüşünde ortaklık vardır. Zenginin el bebek gül bebek büyümüş kızının fakirin şartlarına uyum sağlayamayacağı son derece açık bir hayat gerçeğidir. İlim ehlinin kızı okumamışların ailesine gelin giderse, bu ailedeki kabalıktan eziyet çeker. Fakirin kızıyla evlenmek de iki tarafı zorlar: Önce, imkânlar gelin olan kızın ahlakına olumsuz etki edebilir; o bu ortamda nasıl davranacağını bilemez hâle gelir; zengin kaynana da ona tepeden bakmaktan kendini alıkoyamaz. Genel olarak denklik en önemli meseledir. Denk olmayan ailelerin dünürlüğü ömür boyu iki tarafı zor durumda bırakır. Ancak nadir durumlarda böyle bir sorun olmayabilir. Dünya görüşü ve maddi denkliği her zaman öncelikli bir mesele olarak bilmek gerekir. Ayrıca soy etkeni de vardır. Halk arasında soyu bakımından yüceltilen aileler kendileri gibi soylu aileleri seçerlerse, şereflerini ve ailevi, irsî örflerini sağlam şekilde korurlar. Kızın bütün vasıfları aileden ve soydandır. Kız iyi bir aileden olursa, el bebek gül bebek büyümüş olsa da, bazı ev işlerini bilmese de, hatta yemek pişirmekte acemi olsa da, yeni hanesinde bunları öğrenmekte zorlanmaz. Çünkü onda soydan gelen kabiliyetler bu konuda ona üstünlük sağlar. Yani o, aileye dair işlere çabucak alışır ve üstesinden gelir. İyi ve sağlıklı kadından iyi ve sağlıklı çocuklar doğar. Ahlaklı ve edepli kadın ahlaklı ve edepli çocuklar yetiştirir. Kadın okumuş olmasa bile, eğer bir âlimin kızıysa, âlimliğe yeteneği olan bir çocuğu dünyaya getirebilir. Böylece gelin seçmeye dair sözlerimizi bitiriyoruz. Gelinin ev işlerine dair yönleri – çalışkanlığı, ev idaresi ve diğer yönleri ailede şekillendiği için onu seçerken temel etken sayılmaz; görüşmeye çıkan damadın gönlü gelinin dış görünüşünden hoşnut olursa yeterlidir; iyi ailenin kızı iyi bir eş olabilir. Damatlar bugünkü gibi görüşmelere çıkıp adayla ne kadar gevezelik etseler de, gelin burada söylenen kurallara göre seçilmedikçe asla layık bir eş bulamazlar. Bu sebeple muhterem anne-babalar eski kuralları diriltsinler ve bu konuya çok ciddi yaklaşsınlar.

Akrom MALIK