БОБИ ШАШУМ

БОБИ ШАШУМ

БАРПО КАРДАНИ ОИЛА

Фасли дуюм Интихоби арӯс

Суханони дар саҳифаҳои пешин гуфташударо аз нав такрор мекунем: интихоб кардан ва гирифта додани ҷуфти ҳалол барои писар вазифаи падару модар аст. Барпо кардани оила, яъне зан гирифтан чанд роҳ дорад: роҳи аввал ин аст, ки мард худаш барои худ зан меёбад. Роҳи дуюм – каси дигаре, устоди ӯ, дӯсташ ё одамони мӯҳтарам зан ёфта медиҳанд. Роҳи сеюм – падару модар ёфта медиҳанд. Барои худ зан ёфтани мард, яъне ҷавоне, ки бори аввал зан мегирад, нофи худро худаш буридан аст. Чунин ҳол дар яке аз ду шароит рух медиҳад: ё ҷавон бояд дар ятимӣ калон шуда бошад, то ки маҷбур шавад ин корро кунад. Ё падару модар роҳи пешиниёнро фаромӯш карда, бепарвоӣ намуда, супориш медиҳанд, ки барои худат зан ёб ё касеро зери назар гирифта гард. Ҷавоне, ки ба синни зан гирифтан расидааст, гирем, ки 25, ҳатто 30 сола бошад ҳам, эҳтимоли баланд ҳаст, ки дар ӯ илми интихоби зан барои худ кофӣ набошад. Агар ӯ аз кӯчаву куй барои худ ҷуфт ҷӯяд, мумкин аст интихоби хато кунад. Дар натиҷа, аз зани худ норозӣ зиндагӣ мекунад ё муддати кӯтоҳ зиндагӣ карда, хатари ҷудо шудан ҳаст. Ғайр аз ин, агар шавҳар ба ҳамаи сифатҳо ва бадахлоқиҳои занаш тан дода зиндагӣ кунад ҳам, фарзанди таваллудшаванда дар дасти модари нобоб монда, азоб мекашад. Масалан, дар олам мусибате монанди фарзанди зани бадзабон, дунёпараст, ба рӯзгор бемаҳорат, нофаросат, ҷоҳил ва ҳадди худро нашиносанда будан нест. Ахлоқи зан асосан инъикоси модари ӯст. Вале ҷавони муҷаррад ва бетаҷриба аз куҷо донад, ки ахлоқ ва фарқи занон чист? Аз ин рӯ, хуб аст, ки дар аксари ҳолатҳо падару модар интихоби арӯсро ба зиммаи худ гиранд ва писарон низ дар ин масъала ба онҳо итоат кунанд. Худи таҷрибаи ҳаёт нишон дода истодааст, ки дар интихоби арӯс диққат додан ба ин қоидаҳо аз фоида холӣ нест: 1. Муҳим аст, ки арӯс аз кадом минтақа – аз кадом ҷо бошад. Дар ҷои хуб ахлоқи хуб ва баракат мешавад. Дар духтаре, ки дар ҷои хуб – дар шаҳри хуб, маҳаллаи хуб ва деҳаи хуб калон шудааст, баракат ҳаст. Зеро худи муҳит кори асосии тарбияро иҷро мекунад. 2. Арӯс бояд аз оилаи хуб бошад. Оилаи хуб – оилаест, ки падару модараш босубот, соҳибкасб, соҳибилм ё мухлиси аҳли илм; бо касбу ҳунари ҳалол машғул; номи бад набаровардаанд. Агар гирем, ки барои калон шудани як духтар ақаллан 18 сол лозим аст, хубу бадии падару модар ва аҳволи оила дар ҳамин 18 сол ба атрофу ҷавониб мисли рӯз равшан мешавад. Яъне 18 сол барои шиносондани оила худро кофист. Маҳаллае, ки ҳамон оила дар он зиндагӣ мекунад, дар бораи ҳар оила дар 18 сол маълумоти боэътимодро аз ҳад зиёд медонад. Агар падараш дурӯғгӯ, ҳаромхӯр, золим бошад; модараш бетарбия, суханчин, ғайбаткунанда бошад, инро ҳама медонанд. Аз чунин оила рӯёну болидани духтари хуб мушкил аст; духтар ҳар қадар ҳунарпешагӣ карда, зебо либос пӯшида, дар таҳсил ё дар кор худро бо симои бомаърифат ва вазмин нишон надиҳад, тарбияи оилавӣ дар тарафе аз ӯ, ки ҳеҷ кас намебинад, нигоҳ дошта шуда, рушд меёбад. Барои ҷавоне, ки ба зоҳири ӯ фирефта шуда, гумон мекунад, ки ба духтари олӣ зан гирифтам, ба аждаҳое дучор шудан ҳеҷ гап нест. Аз ин рӯ, бояд оилаеро, ки духтар дар он ба воя расидааст, пурсуҷӯ кард, то ки ин бо эҳтимоли калон ёфтани ҳамсафари боэътимод ва хуби умрро кафолат диҳад; зан тарбияеро, ки дар оила дидааст, дар пеши шавҳараш ҳам такрор мекунад. Агар дар хонааш модараш мисли саг вақ-вақ карда, падарашро ба замин зада гашта бошад; агар духтари зане бошад, ки шавҳарро ҳурмат намекунад, дар дили чунин духтар ҳеҷ гоҳ ба шавҳар ҳурмат ва муҳаббат намешавад; ӯ низ кори модарашро дар оилае, ки худ барпо кардааст, бо пастфитратии азим ва фурӯмоягии амиқ идома медиҳад ва рушд медиҳад. Пас, маълум мешавад, ки аз оилаи хуб будани духтар муҳимтарин омил будааст. Инчунин, агар духтар фарзанди модаре бошад, ки ҳанӯз ҳамчун келин зиндагӣ мекунад, яъне оилаи онҳо ҳанӯз бутун буда, алоҳида ҷудо нашуда бошад, нур болои нур. Фарзандони зане, ки хушдоман дорад, бо эҳтимоли хеле калон тилло мешаванд. Зеро хушдоману хусури хуб кафили адаб ва ахлоқи оила мебошанд.

3. Арӯсро бояд аз оилае ҷуст, ки бо худ ҳаммақом аст. Яъне аҳли илм аз олимони монанди худ арӯс гиранд, деҳқонон аз деҳқон, аҳли савдо аз савдогар, бойҳо аз бой, камбағалон аз камбағал, миёнаҳол аз миёнаҳол духтар гирифтан ба қатори одатҳо ва қоидаҳои қадима дохил мешавад. Ба оилаи нав омада реша давондани як духтар ҳодисаи мураккаб аст. Агар ба қоидаи баробарӣ амал карда шавад, мутобиқ шудани духтар ба хонадони нав бо мушкилот намегузарад, зеро дар тарбия, дар фаъолияти корӣ, дар ҷаҳонбинӣ умумият ҳаст. Он ки духтари эрка калоншудаи бой ба шароити камбағал мутобиқ шуда наметавонад, ҳақиқати ҳаётии бениҳоят аниқ аст. Агар духтари аҳли илм ба оилаи нохондагон келин шуда дарояд, аз дағалии ин оила озор мекашад. Гирифтани духтари камбағал ҳам ҳар ду тарафро азоб медиҳад: пеш аз ҳама, қулайиҳо метавонанд ба ахлоқи келин таъсири манфӣ расонанд; ӯ намедонад, ки дар ин муҳит худро чӣ гуна нигоҳ дорад; хушдомани бой аз худдорӣ кардан аз беэътиноёна нигаристан ба ӯ оҷиз аст. Умуман, баробарӣ масъалаи муҳимтарин аст. Хешутаборӣ ва қудоандагии оилаҳои нобаробар ҳар ду тарафро як умр ба ҳолати нороҳат меандозад. Танҳо дар ҳолатҳои хеле кам мумкин аст чунин мушкил набошад, бас. Баробарии ҷаҳонбинӣ ва молиявиро ҳамеша бояд ҳамчун масъалаи афзалиятнок донист. Инчунин, омили насаб низ ҳаст. Агар оилаҳое, ки дар миёни мардум аз ҷиҳати насаб бузург дониста мешаванд, касони насабдори монанди худро интихоб кунанд, шараф ва урфҳои меросии оилавии худро солим нигоҳ медоранд. Ҳамаи сифатҳои духтар аз оила ва насаб аст. Агар духтар аз оилаи хуб бошад, агарчи эрка калон шуда бошад ҳам, баъзе корҳои рӯзгорро надонад ҳам, ҳатто дар пухтани хӯрок ношуд бошад ҳам, дар хонадони нави худ дар омӯхтани онҳо азоб намекашад. Зеро қобилиятҳое, ки дар ӯ бо зот меоянд, дар ин масъала бартарӣ медиҳанд. Яъне ӯ ба корҳои марбут ба оила зуд даст пайдо мекунад ва аз уҳда мебарояд. Аз зани хуб ва солим фарзандони хуб ва солим таваллуд мешаванд. Зани боахлоқ ва боадаб фарзандони боахлоқ ва боадаб тарбия карда медиҳад. Зан агарчи хонда набошад ҳам, агар духтари олим бошад, метавонад фарзандеро ба дунё оварад, ки ба олимӣ қобилият дорад. Бо ҳамин суханони худро дар бораи интихоби арӯс ба анҷом мерасонем. Корҳои маишии арӯс – меҳнатдӯстӣ, рӯзгордорӣ ва ҷиҳатҳои дигараш, азбаски дар оила ташаккул меёбанд, дар интихоби ӯ омили асосӣ ҳисоб намешаванд; кифоя аст, ки домоде, ки ба вохӯрӣ мебарояд, аз зоҳири арӯс дилаш пур шавад; духтари оилаи хуб зани хуб шуда метавонад. Домодҳо, чунон ки имрӯз мебароянд, ба вохӯриҳо баромада, бо номзад ҳар қадар валақзанӣ кунанд ҳам, то вақте ки арӯс мувофиқи ҳамин қоидаҳои гуфташуда интихоб нашавад, ҳеҷ гоҳ ҷуфти муносиб ёфта наметавонанд. Аз ин рӯ, падару модарони мӯҳтарам қоидаҳои кӯҳнаро зинда кунанд ва ба ин масъала бисёр ҷиддӣ муносибат намоянд.

Акром МАЛИК