ALTINCI BÖLÜM

ALTINCI BÖLÜM

İkinci kısım

Damat seçmek

Damat seçmek, gelin seçmekten tabii ki ciddi şekilde farklıdır. Gelin seçerken aile birinci planda dikkate alınırken, delikanlının evlilik eşiğinde ne durumda olduğu önemlidir. Ne durumda derken, onun her şeyden önce bedenî ve manevi sağlığını, ayrıca bir meslek ya da zanaat sahibi olmasını kastediyoruz. Bedenî sağlığın ne olduğunu tahlil edelim. Bu, delikanlının dört uzvunun sağlam olmasıdır. Elbette doğuştan ya da insanın kendisine bağlı olmayan sebeplerle oluşan belirli kusurlar hesaba katılmaz. Fakat delikanlının beden eğitimiyle meşgul olması onun için olumlu bir vasıftır. Sabahları koşan, barfiks çeken, yüzen ve genel olarak bedenî sıhhatine, vücudunun şekline ilgisiz olmayan delikanlı hakkında, hiç değilse kararlı biri olduğu sonucuna varılabilir. Delikanlının giyimi, saçı ve kendine bakması ikinci dikkate değer noktadır. Uzun kollu gömlek, ölçülü pantolon, kısa saç ve bunun gibi erkek tabiatına yaraşır bir görünüş, iç dünyanın yansımasıdır. Saçını sepet gibi yapıp parıl parıl gezmeyi seven delikanlı henüz erkeklik aşamasına girmemiş, dünya görüşü tam şekillenmemiş, kendini gösterişle sergileyen ergenlik aşamasında yaşayan bir çocuktan ibarettir. Çünkü olgunlaşmış kalp ve akıl, hafifmeşrep bir görünüşle toplumda boy göstermeye izin vermez. Hastalıkların görünmeyen türleri çok fazladır. Bunların içinde tehlikeli ve tedavisi olmayan, yani sonu acıklı bitenler epeyce vardır. Bu sebeple bugün damat adayının tıbbi muayenesi önemlidir. Kan tahlilleri ve benzerlerinin güvenilir sonuçlarını kızın babasının görmesi şarttır. Bu konuda gaflette kalmak caiz değildir. Bunu damat tarafı da doğru karşılamalıdır. Göz bebeği gibi büyütülmüş kızı çaresiz bir derde yakalanmış delikanlıya vermeye sağlıklı düşünen hiçbir anne-baba razı olmaz ve bu tabiidir. Manevi sağlık meselesine gelince, bu konuda söylenecek söz şudur: Delikanlının inancının sağlam olması şarttır. Yani her şeyden önce onun dinî seviyesi sınanmalıdır. Bu konuda kızın anne-babası bir ilim ehlinden rica edebilir ki delikanlının bu konudaki görüşlerine bir baksın. Ayrıca devlet ve siyasetle ilgili görüşlerini de elekten geçirmek yerinde olur; çünkü her erkeğin bu konuda yeterli ve doğru bir noktada olması güzel bir vasıftır. Delikanlının büyüklerle ilişkisi, küçüklere şefkati, kadınlara hürmeti, aklı ve idraki, edebi ve ahlakı, sorumluluğu ve sözünün eri olması, ağırbaşlılığı ve vakarı gözden kaçırılmaz. Bu konularda kızın babasının, müstakbel damatla, ağabeyleri ve kayınları, yani kızının dayıları ve bunun gibi ağırbaşlı akrabaların şahitliğinde sohbet etmesi arzu edilir. Çeşitli sorular sorulsa, delikanlının nasıl davrandığına dikkat edilse, sonra tarafsız bir istişareyle bir karara varılsa hayırlı olur. Elbette damat seçerken onun yakın çevredeki bir mahalleden olması, anne-babasının saygın olması da temel değerlendirme ölçütlerinden biridir. Bir yiğide kırk zanaat azdır. Eskiden müstakbel damatlara odun yardırılırdı. Bugün tam olarak “Odun yar” denmese de bunun bir benzerine ihtiyaç yok değildir. Hazret-i Bahaeddin Muhammed Nakşibend (kuddise sirruhu) dedemiz mürit olmak isteyen insanları kabul etmeden önce mutlaka bir zanaat öğrenmelerini şart koşarmış. Zanaatsız insanı müritler safına katmazmış. Çünkü erkek kendisi için helal bir geçim vasıtasına sahip olursa, tamahkârlık tehlikesinden uzak olurmuş. Bu sebeple damat olacak kişinin bir el işini becerebilmesi yerinde olur. Başkentimizde gelinliğe hazırlık kursları var. Ama damatlığa hazırlık kursunu henüz görmedik; oysa delikanlının aile için kızdan daha çok özel olarak hazırlanması akla ve mantığa uygundur, ayrıca bugünkü zaman hayatının gereği de budur.

Kızların babalarının, damadınız olacağım diyen delikanlılardan belirli bir zanaata sahip olmalarını istemeleri iyi olur. Delikanlı iyi bir kızla evleneceğim diye belirli şartları yerine getirirse, daha da iyi olur. O zaman kadının kıymetini bilir, dövmez, korur, hemen boşayıvermez. Gerçek delikanlı iyi bir kız için imtihandan geçer. Eğer damat olmak isteyen talipte zanaat yoksa, gidip öğrensin. Diploma başka, zanaat başka. Kızını güzel terbiye etmiş baba damatlara şart koşmaktan çekinmesin. Yarın pişman olup ah vah etmemek için kızını güvenilir ellere teslim etsin. Damadı yedi kez elekten geçirsin. Delikanlının iyi bir kız için mücadele etmesi onun faziletidir, hiçbir yeri eksilmez; tabii damadın anne-babası da bunu anlayıp oğullarının erkek olup imtihandan geçmesine katlansınlar. Evlenmek erkekliğe adım atmak demektir. Bu, davul zurnalı bir düğün ve hafifmeşreplikle zıplamak değildir. Dünyada herkes ilim sahibi olmaz. Damat adayının çok derin bir ilmi olmasa da ilim ehlinin hayranı olursa iyidir. İlmi taşıp dökülmese de ahlaklı olması temel şarttır. Ahlaksız ve ahmaklara, hayâsız ve arsızlara kız vermeyin. Evleneceğim diyen delikanlının boş gevezeliklerle dolu ya da başka amaçlı bir Telegram kanalı varsa, onu da incelemek gerekir. Delikanlı zenginmiş, yurt dışında okumuş, şöyleymiş böyleymiş gibi türlü saçma ölçütlerden vazgeçmek daha iyidir. Delikanlının elinin dar, biraz fakir olması tabiidir. Çünkü o artık hayatını kuracak. Anne-babası onu evlendirdikten sonra karısı ve doğacak çocukları için çalışır. Asıl olan, tembel olmasın, ahlaksız olmasın, yeter. Evlenmekle bereket iner. Eğer ilim yoluna gideceğim diyen delikanlılardan dünürcü gelirse, onlara ayrıca hürmet göstermek gerekir. Büyük bir yumuşaklık ve hikmetle bu aday da sınanır. İlim ile edebin birbirine denk olup olmadığına dikkat edilir. Şayet beğenilirse rıza verilir; gönül yatmazsa güzellikle reddedilir. Bizim zikrettiğimiz şartlar kimseye meşakkatli görünmesin. Bu şartlar son derece basit ve hayatidir. Belki de aklımızdan çıkmıştır. Evleneceğim diyenler de okuyup kendileri için bir sonuç çıkarsın. Kız evlendireceğim diyenler de hesaba katsın. Çünkü bu sözler bizim değil; örf ve adetlerimizin, zihniyetimizin ve tecrübelerin sözleridir. Hayatı ciddiye alan ve öyle kabul eden insanlara yönelik sözlerdir.

Akrom MALIK