Sekizinci Bölüm

Sekizinci Bölüm

KAYIN YURDU

Dördüncü Fasıl

Gelin

Gelinin kavraması gereken hakikat şudur: O, sülalenin, ailenin merkezi sayılır. Bütün işler, söz sohbetler gelinin etrafında olup biter: delikanlı da evlenmek için çabalar; gelin almak için görücüye gidilir; gelini getirmek için düğün yapılır; gelin selam verir; gelin gıybet edilir; geline azar verilir; gelin övülür; gelin evlat dünyaya getirir; gelin hizmet eder; gelin neslin devamını sağlayacak olanları büyütür vesaire. Bu hakikati her gelin kavrarsa, kendi değerini, kadrini ve şerefini anlar. Sonuçta gelinin kendini bu şerefe uygun tutması, kadrine yaraşır bir ahlak edinmesi gerekir. Kız evlenirken her şeyden önce niyetini düzeltmeli, içinden tekrar tekrar: “Ben hayattaki asıl vazifemi yerine getirmek için evleniyorum. Efendime hizmet edeceğim, evlat dünyaya getireceğim, terbiye edeceğim, kayınvalidemin ve kayınpederimin dualarını alacağım!” — diye tekrarlamalıdır. “Evlilik bir yumruktur” boşuna denmemiştir. Evlilik kolay ve oyun değildir, ama zor ve meşakkat de değildir. Evlilik bir seçim yoludur — niyetin ve gayretin nasılsa, o da o renge bürünür. Kızın nikâhı kesinleşince kendini gelinliğe ruhen hazırlar, gideceği ailede layık bir yer bulmak için Allah'tan yardım ve tevfik diler. Gideceği ailede herkesi kendisi için en yakın, en dost bilir: “Hayat arkadaşım — dayanağım, kayınvalidem — annem; kayınpederim — babam; büyük görümcem — ablam; küçük görümcem — kız kardeşim; eltilerim — yakınlarım.” Her insandan hata sadır olabilir; gelin gözüne hata görünen işleri hemen âleme yaymasın; aksine yeni ailesinde gözünün kör, kulağının sağır, dilinin lal olması iyidir. İkincisi, kendini iyi göstermek için yaltaklanmaması, durmadan “anneciğim” deyip durmaması ve bunlara benzer tekellüf ve aşırı iltifatlarda bulunmaması güzeldir. Çünkü tekellüf külfet demektir. İşin başında aşırı hürmet ettinse, sonuna kadar o yükü taşımak zorundasın. Bu yüzden samimi ve ölçülü olmak iyidir. Tabii ki soğuk ve asık bir yüz de makbul değildir. Üçüncüsü, hiçbir sözü gönle almamak, her sözü söz diye ortaya dökmemek gerekir. Kayınvalide de, görümceler de kadındır; dilinden “pat” diye uygunsuz bir söz kaçıverirse, duymamazlıktan ve bilmemezlikten gelmek, hatta mümkün mertebe hafızadan silmek arzu edilen şeydir. Dördüncüsü, kayınvalideli evde tebessüm ve yumuşak ses çok önemlidir. Azar işittiğinde de, işler ağır geldiğinde de gülümseyip yumuşak sesle konuşulur. Asıl olan, bunun mecburiyetten değil, içten gelmesidir. Beşincisi, kayınvalidenin gönlünü hoş etmeye ve gönlünü kırmamaya çalışılır. Elbette bu iş samimi olmalı, yapay ve sahte olmamalıdır. Kayınvalideye içten içe kırılmamak doğru bir iştir, çünkü gönüldeki bir gün dile çıkar. Gönülde kayınvalideye karşı biraz kırgınlık belirse bile onu kovmak şarttır. Araya soğukluk girmesin. Dile gıybet gelmesin. İnsanlar ağızla yaşar. Hiçbir söz yerde kalmaz. Erkek ve kadın birdir, bu meselede aralarında zerre kadar fark yoktur — söz taşımakta faaldirler. “Aramızda kalsın” denen söz delikten sızan su gibi sızıp gider.

Gelin sabırlı, tatlı dilli, güler yüzlü, çevik, temiz olursa âlem gülistandır. Hiçbir kayınvalide oğlumun yuvasını bozayım demez; kayınvalidenin azarı — bal, terbiyesi — nimettir. Gelinler gençlik edip hata etmesinler. Kayınvalidenin küsmesi, acı sözü “bana tatlı konuş, gönülden hizmet et, aklını başına topla, seni seviyorum” demenin müjdesidir. Kayınvalidenin geline karşı içten bir muhabbeti olur, buna şüphe yok, sadece bunu belli etmez. Bu yüzden gelinler gönüllerini güneş gibi parlak eder, yüzlerini ay gibi nurlu kılarsa bütün aile afiyettedir. Gönül almak yeter. Zaten dünyadaki en nazik gönül, kayınvalidenin gönlüdür. Kayınvalideler gelinlerini kızlarından da, oğullarından da daha çok sever. Bu muhabbet kayınvalidelik denen perdeyle gizlenmiştir, o kadar. Gelin kayınpederiyle samimi, aynı zamanda resmî ve ciddi, mesafeli muamele eder — selamlaşmak ve hâl hatır sormaktan öteye geçmez. Kayınpederi telefonla aramak, Telegram üzerinden yazışmak, ortak bir grupta bulunmak geleneksel Özbek ailesinin kurallarına terstir; aynı şekilde gelinin kayınbiraderleriyle görüşmemesi, selamlaşmaması, aynı yerde kalmaması, aynı sofraya oturmaması eski edep ve eski adetlerle gelmektedir. Öyleyse gelinin kayınbiraderleri ve bunlar gibi bütün erkeklerden — kocası, kayınpederi, babası, amcası ve dayıları dışındaki erkeklerden — kendini uzak, perde arkasında tutması millî örfümüzde var olan kanunlardandır. Bu kanunlara uyulursa aile türlü fitnelerden emin olur, çünkü ataların adetleri bir günde değil, asırlar boyunca şekillenip sınanmıştır. Biz klasik aile hakkında konuşuyoruz; klasik ailelerde böyle kurallara uyulmuştur. Bugün gelinin türlü akraba erkeklerle öpüşerek görüşmesi ise bize yabancı işlerdendir.

Akrom MALIK