ОЛТИНЧИ БОБ

ОЛТИНЧИ БОБ

Иккинчи фасл

Куёв танлаш

Куёв танлаш келин танлашдан жиддий фарқланади, табиий. Келин танлашда оила биринчи эътиборга олинса, йигитнинг уйланиш остонасида қай шаклда эканлиги муҳим. Қай шаклда дер эканмиз, унинг энг аввало, жисмоний ва маънавий саломатлиги ҳамда бирор касб-ҳунар соҳиби бўлишини назарда тутмоқдамиз. Жисмоний саломатлик нима эканлигини таҳлил қилайлик. Бу йигитнинг тўрт мучаси соғлигидир. Албатта, туғма ёки инсоннинг ўзига боғлиқ бўлмаган сабаблар ила муайян нуқсонлар ҳисобга олинмайди. Лекин йигит киши жисмоний тарбия билан машғул бўлиши унинг учун ижобий сифатдир. Эрталаб югурадиган, турникка тортинадиган, сузадиган ва умуман жисмоний сиҳҳатига, жисмининг шаклига эътиборсиз бўлмаган йигит ҳақида, ҳеч бўлмаса, қатъиятли деган хулосани қилиш мумкин. Йигитнинг кийиниши, сочи ва ўзига қараб юриши иккинчи эътиборли нуқтадир. Енги узун кўйлак, меъёрдаги шим, калта соч ва шу каби эркак табиатига ярашиқли қиёфа ички оламнинг аксидир. Сочини саватдек қилиб, ярқираб юришни севадиган йигит ҳали эркаклик босқичига кирмаган, дунёқараши комил шаклланмаган, ўзини ўзи кўз-кўз қиладиган ўсмирлик босқичида яшаётган бола, холос. Чунки улғайган қалб ва ақл енгилтак қиёфа билан жамиятда намоён бўлишга изн бермайди. Касалликларнинг кўринмаган турлари жуда кўп. Улар ичида хавфли ва тузалмаслари, яъни оқибати аянчли тугайдиганлари анчагина. Шу сабабли, куёвликка номзоднинг тиббий текшируви бугун аҳамиятлидир. Қон таҳлиллари ва ҳоказоларнинг ишончли натижаларини қизнинг отаси кўриши шарт. Бу масалада ғафлатда қолиш мумкин эмас. Буни куёв томон ҳам тўғри қабул қилмоғи лозим. Кўз қорачиғи каби ўстирилган қизни бедаво дардга чалинган йигитга беришга ҳеч бир соғлом тафаккурли ота-она рози бўлмайди ва бу табиийдир. Маънавий саломатлик масаласига келса, бу ҳақида гап шулки, йигитнинг эътиқоди соғлом бўлмоғи шарт. Яъни унинг, энг биринчи галда, диний савияси текширилмоғи лозим. Бу масалада қизнинг ота-онаси бирор аҳли илмдан илтимос қилмоғи мумкинки, йигитнинг бу бобдаги тўхтамларини бир кўрсин. Шунингдек, давлат ва сиёсат билан боғлиқ қарашларини ҳам элакдан ўтказмоқ мақбул, чунки ҳар бир эркак бу масалада етарли ва тўғри нуқтада бўлиши яхши сифат. Йигитнинг катталар билан муносабати, кичикларга шафқати, аёлларга эҳтироми, ақл ва фаросати, одоб ва ахлоқи, масъулияти ва бирсўзлилиги, босиқ ва вазминлигини диққатдан қочирилмайди. Бу масалаларда қизнинг отаси бўлажак куёв билан ака-укалари, қайнилар, яъни қизининг тоғалари ва шу каби жўяли қариндошлар гувоҳлигида суҳбат қилишлари матлубдир. Турли саволлар берилса, йигит ўзини қандай тутаётганига эътибор қилинса, кейин холис маслаҳат билан бир қарорга келинса, хайрли бўлади. Албатта, куёв танлашда унинг яқин-атрофдаги маҳалладан бўлиши, ота-онасининг ҳурматли эканлиги асосий баҳолаш мезонларидан бири ҳамдир. Бир йигитга қирқ ҳунар оз. Илгарилари бўлажак куёвларга ўтин ёрдирилган. Бугун ҳам айнан ўтин ёриб бер дейилмаса-да, шунинг бирор муқобил шаклига эҳтиёж йўқ эмас. Ҳазрат Баҳоуддин Муҳаммад Нақшбанд қуддиса сирруҳу бобомиз мурид бўламан деган одамларни қабул қилишдан аввал, албатта, бирор ҳунар ўрганишини талаб қилар эканлар. Ҳунарсиз одамни муридлар сафига қўшмаган эканлар. Чунки эркак ўзи учун ҳалол тирикчилик воситасига эга бўлса, тамагирлик хатаридан узоқ бўларкан. Шу сабабли куёв бўлмиш бирор қўл меҳнатини уддалаши мақсадга мувофиқ. Пойтахтимизда келинликка тайёрлов курслари бор. Лекин куёвликка тайёрлов курсини ҳали кўрмадик, ҳолбуки, йигит киши қиздан кўра кўпроқ оила учун махсус тайёрланмоғи ақл ва мантиққа тўғри келади, шунингдек, бугунги замон ҳаётининг талаби ҳам шу.

Қизларнинг оталари куёвингиз бўламан деган йигитларни бирор аниқ ҳунарга эга бўлишларини талаб қилишлари яхши. Йигит бирор яхши қизга уйланаман деб, муайян шартларни бажарса, янада яхши. Шунда у хотиннинг қадрини билади, урмайди, эҳтиётлайди, дарров талоқ бериб юбормайди. Ҳақиқий йигит яхши қиз учун синовдан ўтади. Агар куёв бўламан деган талабгорда ҳунар бўлмаса, ўрганиб келсин. Диплом бошқа, ҳунар бошқа. Қизини гўзал тарбиялаган ота куёвларга талаб қўйишдан тортинмасин. Эртага афсусланиб, оҳ-воҳ қилмаслик учун қизини ишончли қўлга топширсин. Куёвни етти марта элакдан ўтказсин. Йигит кишининг яхши қиз учун курашиши унинг фазилати, ҳеч қаери камайиб қолмайди, табиий, куёвнинг ота-оналари буни англаб, ўғилларининг эркак бўлиб, синовдан ўтишларига чидаб беришсин. Уйланиш – бу эркакликка қадам босиш демакдир. Бу данғир-дунғур тўй ва енгилтаклик билан сакраш эмас. Дунёда ҳамма ҳам илмли бўлавермайди. Куёвликка номзоднинг жуда чуқур илми бўлмаса ҳам, илм аҳлининг мухлиси бўлса, яхши. Илми ошиб-тошиб кетмаса ҳам, ахлоқли бўлиши асосий шарт. Ахлоқсиз ва аҳмоқ, ҳаёсиз ва безбетларга қиз бермангизлар. Уйланаман деган йигитнинг ҳуда-беҳуда вайсашлар билан тўла ёки бошқа мақсаддаги telegram канали бўлса, уни ҳам текшириш керак. Йигит бой экан, чет элда ўқиган экан, фалон экан деган ҳар хил бўлмағур мезонлардан воз кечган маъқул. Йигитнинг қўли калта, бироз камбағал бўлиши табиийдир. Чунки у энди ҳаётини қуради. Ота-онаси уни уйлантиргач, хотини, бўлажак болалари учун ишлайди. Асосийси, дангаса бўлмаса, ахлоқсиз бўлмаса, бас. Уйланиш билан барака нозил бўлади. Агар илм йўлидан кетаман деган йигитлардан совчи келса, уларга алоҳида эҳтиром кўрсатмоқ лозим. Ўта ҳалимлик ва ҳикмат ила бу номзод ҳам текширилади. Илм ва адабнинг мутаносиб эканига диққат қилинади. Башарти, ёқса, ризолик берилади; кўнгил чопмаса, чиройли рад этилади. Биз зикр қилаётган талаблар ҳеч кимга машаққат кўринмасин. Бу талаблар ўта оддий ва ҳаётийдир. Эҳтимол, эсимиздан чиққандир. Уйланаман деганлар ҳам ўқиб, ўзига хулоса қилсин. Қиз чиқараман деганлар ҳам ҳисобга олсин. Чунки бу гаплар бизнинг эмас, урф-одатларимиз, зеҳниятимиз ва тажрибаларнинг гапларидир. Ҳаётни жиддий билганлар ва қабул қиладиган одамларга қаратилган гаплардир.

Акром МАЛИК