Адамдармен қарым-қатынасты үзбеген жөн. Адамдармен ұзақ уақыт байланысты сақтап қалған жақсы немесе ұзақ…

Адамдармен қарым-қатынасты үзбеген жөн. Адамдармен ұзақ уақыт байланысты сақтап қалған жақсы немесе ұзақ уақыт сәлемдесіп жүрген кісілеріңізбен қарым-қатынас орнату мақсатқа сай келеді. Қалыптасқан адам жаңа достардың соңынан жүгірмейді немесе ескі таныстарымен байланысты үзуге әуес болмайды. Ақылды кісі қадірлі жандардың қадірін біледі. Бар гәп сол ескі қадірлі жандарға ие болуда. Айналадағы адамдармен жылы әрі шынайы байланысты сақтап қалудың ілімі бар. Өйткені қазір жастардың көбінде, тіпті үлкендерде де бір кездері жақын болып, кейін суып кеткен достармен байланысты ащы тарихтар жиі кездеседі. Бұл тарихтар – жүректің жарасы. Міне, осындай жара мен жарақаттардан кісі өзін аман сақтауы керек, әйтпесе мұң мен қайғы кісінің дарынын өлтіреді, жүрегін қарайтады, ақылын мұқалтады, істерін кері кетіреді. Адам өзіндегі пәктік пен тазалықтың құнын білуі тиіс. Әрдайым ойлар құйылып келе бермейді, әрдайым айнала достарға толы бола бермейді, сый мен құрмет, махаббат пен адалдық тұрақты сақталып тұрмайды, бұлар өзгерістерге ұшырайды, дүмпулер болады, жоғалтулар орын алады. Бірақ мұндай рухани жер сілкіністерінің алдын алу мүмкіндігі бар. Міне, соның ілімін Құдай қуат бергенше, шама-шарқымызша бүгін үйренеміз. Әлішер Науаи хазіреттерінің «Хайрат ул-абрар» дастанының алтыншы мақаласы әдеп туралы. Ұлы бабамыздың айтуынша, әдептің көріну орындары мынадай: 1. Отбасы: әйелге, балаға және ата-анаға әдеп. 2. Қызметшілерге әдеп. 3. Кішілерге әдеп. 4. Үлкендерге әдеп. 5. Құрдастарға әдеп. 6. Мемлекеттік қызмет әдебі. Бұлардың әрқайсысы бөлек түсіндіруді талап етеді, бұл жерде екі нүктеге назар аударғымыз келеді: балалар үшін құрмет деп орыннан тұруды ұлықтар әдеп деп санамайды, өйткені мұның салдарынан бала тәкаппар, сен беделсіз боласың. Бұл – хазірет Әлішер Науаидің өсиеті. Біз келтіргіміз келген тағы бірі мынау: кім саған құрдас болса, оған соған лайық қарым-қатынас жаса: асырып та жіберме, түсіріп те жіберме. Біздіңше, бұл хикметтер алтын ортаны сақта деген қағиданы еске салады. Яғни орташа бол деген сөз. Міне, осы сөздердің арасында бабамыз істердің жақсысы – орташасы деген ұлы сөзді де айтып өткен. Адамдар арасындағы қарым-қатынастың бұзылуының ең үлкен себептерінің бірі – алтын ортаның жоғалуы. Шектен тыс жақындасып кету жатсынуға алып келеді. Алыста болсаң, кісінесесің, жақында болсаң, тістесесің. «Назм ул-жауаһирда» хазірет Әлішер Науаи атап өткен тағы бір хикмет: «Достарға аралатып зиярат ет, махаббат молаяды». Адам сүйгенін жоғалтып алғысы келмесе, анда-санда өзінен сүйіктісін босатып тұруы керек. Ұлы ақиқатпен атап өтілгендей: «Біреуді сүйсең, шектен асып сүйме, бір күні жек көріп қалуың мүмкін. Біреуді жек көрсең, мұнда да шектен аспа, бір күні жақсы көріп қалуың мүмкін». Тым жақындасып кету көп адамды мезі етеді. Сондай-ақ сезім білдірулерді де жасырын сақтаған жөн. Көбейсе, қадірі кетеді, әсер етпей қояды. Бұл – жалпыға ортақ қағида. Ешқашан бір-бірінен жалықпайтындар – Шамс пен Руми. Шамс пен Руми бола алатынына көзі жетпегендер араны желдетіп тұруы керек. Бірақ жүрегі ғашықтық отында күйгендерге бұл насихат пайда бермейді, ол бәрібір сүйгенінің соңынан ере береді, нәтижесінде бір күні сүйіктісін мүлдем жоғалтып, кейін іші мұздай болып, осы жазылған хикметтің алдына келеді де, бұл қағиданы берік меңгереді. Жақсысы, алдын ала орташа болуды ұстанған жөн, өйткені бұл ауыртпалықтар мен азаптардан, айырылу мен зарланудан қорғаныш әрі сауыт болады. Жалпы, бәрі бұдан пайда табады және бәрі бірқалыпты өтеді. Апаттардың ықтималдығы да азаяды.

Акром МАЛИК