Адамдар менен мамилелерди үзбөө оң. Адамдар менен узак убакыт байланыштарды сактап калган жакшы же узак…

Адамдар менен мамилелерди үзбөө оң. Адамдар менен узак убакыт байланыштарды сактап калган жакшы же узак убакыттан бери салам-алик кылып жүргөн кишилериңиз менен мамиле түзүү максатка ылайык келет. Калыптанган адам жаңы достордун артынан чуркабайт же эски тааныштары менен байланыштарды кесүүгө ышкыбоз болбойт. Акылдуу киши жакын адамдардын баркын билет. Бардык сөз ошол эски сырдаштарга ээ болууда. Айланадагы адамдар менен жылуу жана чын ыкластуу байланыштарды сактап калуунун илими бар. Анткени азыр көпчүлүк жаштарда, ал тургай улууларда да бир кезде тыгыз болуп, кийин муздап кеткен достор менен байланышкан ачуу окуялар көп кездешет. Бул окуялар — жүрөктүн жарасы. Мына ушундай жара жана жаракаттардан киши өзүн аман сакташы керек, антпесе кайгы жана муң кишинин талантын өлтүрөт, жүрөгүн карайтат, акылын мокотот, иштерин артка кетирет. Адам өзүндөгү тазалыктын жана сафанын баасын билиши керек. Дайыма эле ойлор куюлуп келе бербейт, дайыма эле айлана достор менен толуп тура бербейт, урмат жана сый, сүйүү жана берилгендик дайыма сакталып турбайт, булар өзгөрүүлөргө дуушар болот, силкинүүлөр болот, жоготуулар болот. Бирок мындай рухий жер титирөөлөрдүн алдын алуу мүмкүнчүлүгү бар. Мына ушунун илимин Кудай кудурет бергенче, чамабыз жеткенче бүгүн үйрөнөбүз. Алишер Навои хазреттеринин “Хайратул аброр” дастанынын алтынчы макаласы адеп жөнүндө. Улуу бабабыздын айтымында, адептин көрүнүүчү жерлери мындай: 1. Үй-бүлө: аялга, балага жана ата-энеге адеп. 2. Кызматчыларга адеп. 3. Кичүүлөргө адеп. 4. Улууларга адеп. 5. Теңтуштарга адеп. 6. Мамлекеттик кызмат адеби. Булардын ар бири өзүнчө түшүндүрмөнү талап кылат, бул жерде эки чекитке көңүл бургубуз келет: балдар үчүн урмат деп ордунан турууну улуулар адеп деп санашпайт, анткени мунун натыйжасында бала текебер, сен абройсуз болосуң. Бул хазрети Алишер Навоинин осуяты. Биз цитата келтиргибиз келген дагы бири бул: ким сага теңтуш болсо, ага ошого жараша мамиле кыл: ашырып да жибербе, түшүрүп да жибербе. Биздин оюбузча, бул даанышман сөздөр алтын ортону сакта деген эрежеге эскертме. Башкача айтканда, орточо бол дегени. Мына ушул сөздөрдүн арасында бабабыз иштердин жакшысы — орточосу деген улуу сөздү да айтып өткөн. Адамдардын ортосундагы мамилелердин бузулушунун эң чоң себептеринин бири — алтын ортону колдон чыгаруу. Ашыкча жакындашып кетүү бөтөндөшүүгө алып келет. Алыста болсоң, кишенешесиң, жакында болсоң, тиштешесиң. “Назмул жавохирде” хазрети Алишер Навои баса белгилеген дагы бир даанышман сөз: “Досторду аралатып зыярат кыл, сүйүү артат”. Адам сүйгөнүн жоготуп алгысы келбесе, мезгил-мезгили менен сүйгөнүн өзүнөн бошотуп турушу керек. Улуу чындык менен баса белгиленгендей, “Кимдир бирөөнү сүйсөң, чектен ашып сүйбө, бир күнү жек көрүп калышың мүмкүн. Кимдир бирөөнү жек көрсөң, мында да чектен ашпа, бир күнү жакшы көрүп калышың мүмкүн”. Өтө жакындашып кетүү көпчүлүк адамдарды тажатат. Ошондой эле сезимди билдирүүлөрдү да жашыруун сактаганы оң. Көбөйсө, баркы кетет, таасир этпей калат. Бул жалпыга таандык эреже. Эч качан бири-биринен тажабагандар — Шамс менен Руми. Шамс менен Руми болууга көзү жетпегендер ортону желдетип турушу керек. Бирок жүрөгү ышк отунда күйгөндөргө бул насаат пайда бербейт, ал баары бир сүйгөнүнүн артынан ээрчий берет, натыйжада бир күнү сүйгөнүн таптакыр жоготуп, анан ичи муздай болуп, ушул жазылган даанышман сөздүн алдына келет жана бул эрежени бекем өздөштүрөт. Жакшысы, алдын ала орточо болууну туткан оң, бул азап-тозоктордон, ажырашуу жана арман-зарлардан коргоо жана соот болот. Жалпысынан, баары мындан пайда табат жана баары жайында өтөт. Кыйроолордун ыктымалдыгы да азаят.

Акром МАЛИК