ОН ТОГУЗУНЧУ БАП

ОН ТОГУЗУНЧУ БАП

ҮЙ-БҮЛӨДӨГҮ ӨЛҮМ ЖАНА АЗА

Өлүм ар кимдин маңдайында бар. Көз ачып-жумганча өмүрдүн акыркы күнү алдыбызга келет. Бышкан мөмөлөр кандай төгүлсө, биз да ошондой төгүлөбүз. Ырахаттардын оорууга, лаззаттардын азапка айланары – чындык. Кимдир бул жашоодон көбүрөөк ырахат алып калууга аракет кылат, кимдир көбүрөөк пайдаланып калайын дейт. Кандай гана байлык жана мансап, урмат жана сый, күч жана кудурет болбосун, өлүм менен бетме-бет келет. Тик баскан бойлор жаадай ийилет, тунук турган жүздөр саманга окшоп саргаят. Жалжылдаган көздөрдү туман басат, көңүлдү толкуткан келбеттер солуйт. Мусулман адам өлүм менен баары бүтпөй турганын билет, тескерисинче, өлүмдөн кийин баары башталат.

Мусулман адам рух деп аталган жаратылыш денени таштап кеткенден кийин, көзгө көрүнбөгөн түбөлүктүү мекенде жашоо уланарына ишенет. Мусулман адам маркумдун денесин да, рухун да урматтайт. Ушундан улам үй-бүлөдө аза жана көңүл айтуу иштери уюштурулат. Адамдын жан берери белгилүү болсо, оозуна суу тамызылат. Жакындары ага карап отуруп, ыйман калималарын айтышат. Жан берери анык болгон адамдын башында Ясин сүрөсү окулат.

Адам жан бергенден кийин көздөрү жумулат, буттары жуп кылынып, ыкчам байланат, ээги жумшак кездеме – жоолук менен башына кошо таңылат, андан соң кабар берилет. Каза болгон адам тууралуу кабар берилгенде «өлдү» деп эмес, «дүйнөдөн өттү», «кайтыш болуптур», «пенделик кылыптыр», «пенделикти аткарыптыр» сыяктуу сөздөр колдонулат.

Жоготууга учураган үй-бүлөнү дароо туугандар жана достор жардамы менен курчап алышы керек. Сөөк жуучу, жаназа окуй турган адам жана көр казуучу маселеси тез чечилет.

Үй-бүлөдө кимдир дүйнөдөн өткөндө, албетте, башка адамдардын жүрөгүнө кайгы-капанын келиши табигый. Жакынын жоготкон адамдын бир да кылы козголбой туруусу мүмкүн эмес. Албетте, мусибаттын Кудайдан экенин кабыл алуу – ыймандын талабы. Башкача болушу ишенимге такыр туура келбейт. Бирок жакын бир адамың топуракка кирип баратканда, айрылуу себептүү ичиңден бир нерсе чырт этип үзүлөт, өзүңдү асманда илинип калгандай сезесиң. Бир жагынан ажырашуунун азабы, бир жагынан ошол өлүм сага да тиешелүү экенин сезүү адамды мунайтат. Өлүмдүн демин жүзүң сезет да, капыстан унчукпай каласың.

Мусулман адам өз дартын дүйнөгө дастан кылбайт, бирок ичинен эмне өтүп жатканын өзү жакшы билет. Үйдө ушуга жараша бир маанай пайда болот: сөөк чыккан үйдө баары шыбырап сүйлөшөт; эч ким үн чыгарып күлмөк тургай, жылмайбаганы жакшы; сыналгы күйгүзүлбөйт, интернетке кирилбейт, маркумдун урматы үчүн тынчтык сакталат, маркумдун арбагына тахлил, тасбих, истиғфар сыяктуу зикирлер айтылып, сообу багышталат.

«Тазия» сөзү «азият» сөзүнөн келип чыккан. Азалуу үйгө келгендер көңүл айтышат: каза болгон адам жөнүндө жакшы сөздөр айтылат, анын сонун мүнөздөрү эскерилет, «Кудай сабыр берсин», «баарыбыздын башыбызга келе турган иш», «өткөндөрдү Алла ырайымына алсын» деп айтылат.

Азалуу үйдө дүйнө сөзү айтылбайт, зарылдыктан ашык сүйлөнбөйт, кошуна-колоңдор да бул эрежени катуу сакташат. Бир жолу жаман бир окуяга күбө болгонбуз: кечээ бир үйдө бир адам дүйнөдөн өткөн туруп, анын кошунасы бүгүн дүңгүрөтүп той берди, бир тарапта баары көңүл айтууга келип жатса, бул тарапта сазандар күркүрөтүп күү чертип, ырчылар кыйкырып ырдап жатышты. Кайгы тарткандарга карата кылынган мындай адепсиздикти кандай сөз менен сыпаттаарымды дагы эле билбейм.

Аза маанайы үч күн сакталат. Ушул күндөрү элибиздин салтына ылайык, сөөк чыккан үйдө тамак да жасалбайт. Кошуналар тамак алып чыгышат. От жагып, тамак бышыруу айрылууда калган адамдын жүрөгүнө батпайт.

Үч күн бою жумушка барылбайт. Баары үйдө отуруп, маркумдун арбагына зикир айтат, Куран тилават кылат, нафил намаз окуйт жана сообун багыштайт, ошондой эле көңүл айтууга келгендерди кабыл алат.

Аза учурунда чектен чыгуу, кыйкырып ыйлоо, бетти тытуу, үн чыгаруу эч качан жакшы иш эмес. Кандай абалда болбосун адам чектен чыкпашы жана өзүн колго алышы керек.

Өлүмдүн кайгысы чоң, айрылуунун жүгү андан да чоң, бул эки кайгы үй-бүлөнүн ар бир мүчөсүнүн жүрөгүн өрттөйт, дал ушул учурда келип көңүл айтуу, көңүл суроо – өтө олуттуу иш. Канча көп адам көңүл айтууга келсе, ошончо жакшы – кайгыны жеңүү жеңил болот.

Үй-бүлөнү таштап кеткендерди унутпоо керек. Ар бир адам өтүп кеткен маркумдарды эскериши, дайыма арбактарына сооп багыштап турушу керек. Бул ишти күн сайын аткаруу зарыл. Өткөндөрдүн жакшы иштерин жаштарга айтып, үлгү кылып көрсөтүү сонун иштерден саналат.

Кайгы адамга мүнөздүү. Кайгыга адамдын өзү жалгыз каршы күрөшүүсү абдан кыйын. Ошондуктан айрылууга учураган досторуңузду эч качан жалгыз калтырбаңыз. Кандай гана абал болбосун, иштериңизди таштап, алдына барыңыз, жанында туруңуз, кайгысы жеңилдеши үчүн аракет кылыңыз. Кээде сөздөр эмес, иш-аракеттер жетиштүү болот.

Азирети Айша энебиз (Алла андан ыраазы болсун) мындай дейт: «Ифк окуясы болду. Бүт дүйнө көзүмө караңгы эле. Ошондо бир кемпир мени көргөнү келди. Эч бир сооротуучу сөз айта алган жок, бирок жаныма отуруп, абдан ыйлады. Жылдар өттү, бирок ошол кемпирдин мага кылган боорукердигин эч унута албадым». Кайгыдаш болгон адамдарга даңк-урмат болсун! Алардын жүрөгүн Кудай кайгыдан сактасын!

Адамдын сырткы келбетине карап, мунун баары жакшы экен, күйүп жаткан жок деп ойлогон кыраакысыздарга чыныгы адамдай күйүп-бышууну насип кылсын!

Акром МАЛИК