ON DOKUZUNCU BÖLÜM

ON DOKUZUNCU BÖLÜM

AİLEDE ÖLÜM VE MATEM

Ölüm herkesin alnında yazılıdır. Göz açıp kapayıncaya kadar ömrün sonu yanı başımıza gelir. Olgun meyveler nasıl dökülürse biz de öyle dökülürüz. Huzurların acıya, lezzetlerin azaba dönüşmesi apaçık bir gerçektir. Kimi bu hayattan daha çok lezzet koparmaya çalışır, kimi daha çok nasiplenmek ister. Her türlü servet ve makam, izzet ve hürmet, güç ve kudret ölümle yüz yüze gelir. Dimdik yürüyen boylar yay gibi bükülür, duru yüzler saman gibi sararır. Işıl ışıl gözleri sis basar, gönülleri titreten endamlar solup kurur. Müslüman, ölümle her şeyin bitmediğini bilir; aksine ölümden sonra her şey başlar.

Müslüman, ruh denen varlık bedeni terk ettikten sonra hayatın göze görünmeyen ebedî bir mekânda devam ettiğine inanır. Müslüman, ölünün hem bedenine hem ruhuna hürmet eder. Ailede matem ve taziye işleri de buna göre düzenlenir. Bir kimsenin öleceği belli olunca ağzına su damlatılır. Yakınları ona dönük oturarak iman kelimelerini söylerler. Can vermek üzere olan kişinin başucunda Yasin suresi okunur.

Kişi can verince gözleri kapatılır, ayakları bitiştirilip derli toplu bağlanır, çenesi yumuşak bir bez, mendil ile başıyla birlikte sarılıp bağlanır, sonra haber verilir. Vefat eden kişi hakkında haber verilirken “öldü” denmez; “dünyadan göçtü”, “dönüşü oldu”, “kulluğunu tamamladı”, “kulluk vazifesini yerine getirdi” gibi sözler kullanılır.

Kaybı yaşayan aile hemen akrabaların ve dostların desteğiyle kuşatılmalıdır. Gassal, cenaze namazını kıldıracak kişi ve mezarcı meselesi çabucak halledilir.

Ailede biri vefat edince elbette diğerlerinin kalbine hüzün ve keder gelmesi tabiidir. Yakınını kaybeden insanın kılı bile kıpırdamadan durması mümkün değildir. Elbette musibetin Allah’tan olduğunu kabul etmek imanın gereğidir. Başka türlüsü itikada asla uymaz. Fakat yakın bir insan toprağa girerken ayrılık yüzünden içinde bir şey çat diye kopar, kendini boşlukta asılı kalmış gibi hissedersin. Bir yandan ayrılığın ıstırabı, bir yandan da o ölümün seni de beklediğini hissetmek insanı hüzünlendirir. Yüzün ölümün nefesini hisseder ve birden sükûta dalarsın.

Müslüman derdini âleme destan etmez, fakat içinden neler geçtiğini kendisi iyi bilir. Evde de buna yaraşır bir hava oluşur: cenaze çıkan evde herkes fısıltıyla konuşur; değil sesli gülmek, tebessüm etmemek bile yeğdir; televizyon açılmaz, internete girilmez, merhuma hürmeten sükût edilir, merhumun ruhu için tehlil, tesbih, istiğfar gibi zikirler söylenip sevabı bağışlanır.

Taziye kelimesi “eziyet” kökünden gelir. Yaslı eve gelenler taziyede bulunurlar: vefat eden hakkında güzel sözler söylenir, güzel huyları anılır; “Allah sabır versin”, “hepimizin başına gelecek iş”, “Allah geçenlere rahmet eylesin” denir.

Yas evinde dünya kelamı edilmez, gereğinden fazla konuşulmaz; konu komşu da bu kurala titizlikle uyar. Bir keresinde kötü bir olaya şahit olmuştuk: dün bir evde bir insan dünyadan göçmüşken komşusu bugün şatafatlı bir düğün yaptı; bir tarafta herkes taziyeye geliyordu, öte tarafta ise çalgıcılar gürültüyle saz çalıyor, şarkıcılar bağıra bağıra türkü söylüyordu. Hüzün sahiplerine yapılan böyle bir edepsizliği hangi kelimeyle anlatacağımı hâlâ bilmiyorum.

Yas havası üç gün sürer. Bu günlerde, halkımızın örfüne göre, cenaze çıkan evde yemek de pişirilmez. Komşular yemek getirir. Ateş yakıp yemek pişirmek ayrılık acısı çeken insanın gönlüne sığmaz.

Üç gün boyunca işe gidilmez. Herkes evde oturup merhumun ruhu için zikir eder, Kur’an tilaveti yapar, nafile namaz kılar ve sevabını bağışlar; ayrıca taziyeye gelenleri kabul eder.

Matem sırasında aşırıya kaçmak, bağıra bağıra ağlamak, yüzü tırmalamak, feryat etmek hiç de iyi bir şey değildir. Her ne olursa olsun insan aşırıya gitmemeli ve kendine hâkim olmalıdır.

Ölümün kederi büyüktür, ayrılığın yükü ondan da büyüktür; bu iki acı ailenin her ferdinin yüreğini yakar. İşte tam bu sırada gelip taziyede bulunmak, gönül almak son derece ciddi bir iştir. Taziyeye ne kadar çok insan gelirse o kadar iyidir; kederin üstesinden gelmek kolaylaşır.

Aileden göçüp gidenleri unutmamak gerekir. Her insan geçmiş merhumlarını anmalı, daima ruhlarına sevap bağışlamalıdır. Bu iş her gün yapılmalıdır. Geçmişlerin güzel işlerini gençlere anlatıp ibret olarak göstermek güzel işlerden sayılır.

Keder insana mahsustur. İnsanın kederle tek başına mücadele etmesi çok zordur. Bu yüzden ayrılık acısı yaşayan dostlarınızı asla yalnız bırakmayın. Her ne durumda olursanız olun, işinizi bırakıp yanına gidin, yanında durun, kederinin hafiflemesi için çaba gösterin. Bazen sözler değil, davranışlar yeter.

Annemiz Hazreti Aişe radıyallahu anha şöyle buyurur: “İfk hadisesi yaşanmıştı. Bütün dünya gözümde kararmıştı. O sırada yaşlı bir kadın beni görmeye geldi. Hiçbir teselli sözü söyleyemedi, fakat yanıma oturup doya doya ağladı. Yıllar geçti, ama o yaşlı kadının bana gösterdiği yakınlığı hiç unutamadım.” Derde ortak olan insanlara şan şeref olsun! Allah onların kalbini kederden korusun!

İnsanın dış görünüşüne bakıp “Bunda her şey yolundaymış, hiç yanmıyor” diye düşünen ferasetsizlere de gerçek bir insan gibi yanıp tutuşmayı nasip eylesin!

Akrom MALIK