БОБИ ПОНЗДАҲУМ

БОБИ ПОНЗДАҲУМ

ИБОДАТ ДАР ОИЛА

Ибодат манбаи қуввати рӯҳи инсон аст. Рӯҳи инсони бе ибодат заиф аст. Ибодат лаҳзаест, ки банда дар ҳузури Соҳибаш сар хам мекунад ва худро бехатар ва хотирҷамъ ҳис мекунад. Ҳар инсон ба ибодат муҳтоҷ аст. Агар намуна барои ибодат на аз кӯча, балки аз оила гирифта шавад; ибодат на аз бегона, балки аз падар омӯхта шавад, ин дурусттарин кор мебуд. Ибодат, пеш аз ҳама, масъалаи шахсӣ аст. Бо он ба касе миннат гузошта намешавад, фахр карда намешавад, инсон бо баҳонаи «ибодат мекунам» худро аз дигарон болотар намегирад, барои ибодаташ аз ҳеҷ кас ҳеҷ имтиёзе интизор намешавад. Ҳамаи ин корҳо ба моҳияти ибодат зиданд. Ҳар кӣ барои ибодаташ худро аз дигарон ҷудо кунад, мақоми алоҳидаеро, ки ба дигарон дода нашудааст, интизор шавад, ибодатро ба воситаи фахр табдил диҳад, ҳолати ӯ дар ҳар сурат туси хатарнок мегирад. Ҷомеаи ӯзбек дар боби ибодат дар чангали бесаводӣ ва бечорагӣ мондааст. Дар ҳоле ки ибодаткунандагони холис беҳтарини инсонҳо ҳастанд, кайфияти тарсидан аз онҳо, онҳоро мардуд, ақибмонда ва тоифаи хатарнок донистан ташаккул ёфтааст. Сабаби асосии ин – надоштани илмҳои бунёдии таҳкурсӣ дар боби ибодат аз ҷониби қисми бисёр калони одамон аст. Яъне инсонҳо аз ҷавоби саволи «ибодат чист ва чаро лозим аст?» бехабаранд. Дар натиҷа, одамон ба кори ибодат аксаран кӯркӯрона муносибат мекунанд ва корҳои ибодаткунандагон, ки ба рӯзгор ва ахлоқ вобастаанд, ба якдигар мухолиф мегарданд. Масалан, мушоҳида мешавад, ки одами ибодаткор бо баҳонаи пул ёфтан дурӯғ мегӯяд, дағал ва дилозор мешавад, мутакаббир ва ҳама чизро инкоркунанда мегардад, ки дар натиҷа муносибат ба ибодат боз ҳам мураккабтар мешавад. Гарчанде ки ҷисми инсон аз хок офарида шудааст, барои зинда будани ӯ 70 фоизи танаш аз об иборат аст. Об моддаест, ки идора карданаш душвор аст, шояд аз ҳамин сабаб дар як сифат нигоҳ доштани ахлоқ ва корҳои инсон пурмашаққат аст. Одам ҳар рӯз ва ҳамеша корҳои дуруст карда наметавонад; ҳамеша кайфияташ хуб ва мубориз буда наметавонад; ҳамеша мулоим ва боадаб буда наметавонад – аз эҳтимол дур нест, ки ӯ зуд-зуд дар ҳаракатҳояш аз роҳ барояд ва ҳолаташ ба тағйирот рӯ ба рӯ шавад. Аз ин рӯ, агар ӯ ибодат кунад, ба Худо пайваст шуда, барои худ файз ва қувват ҳосил мекунад ва хатоҳояшро дарк мекунад, шавқаш ба зиндагӣ меафзояд, аз бисёр бадиҳо худдорӣ карданро, ақаллан, кӯшиш мекунад, агар чунин нашавад ҳам, барои бадиҳояш надомат мекунад. Аз ин бармеояд, ки монеъ шудан ба ибодатҳои одамон, шароит фароҳам наовардан барои ибодатҳои онҳо ба оромии умумии рӯҳӣ ва хушбахтии ҷомеа латма мезанад; дар ҷомеа шиддати рӯҳӣ ва ихтилофоти мутақобиларо меафзояд.

Ин як ҷиҳати масъала аст. Ҷиҳати дигараш он аст, ки ибодат бо маърифат якҷоя зинда аст. Ин маънои онро дорад, ки инсон бояд дар қатори ибодат моҳият ва зарурати онро омӯхта равад, донистаҳояшро такрор кунад, аз суҳбати инсонҳои ориф баҳра гирад. Маърифат пеш аз ҳама илми фоиданок, балки шинохтани Ҳақ, фаҳмидани одамон, сабур будан, дӯст доштани шукр, кӯшиш ба сӯи некӣ, гурехтан аз бадӣ, фурӯтанӣ, эътирофи хатоҳо, бахшанда будан, лозим донистани меҳру муҳаббат аст. Чунин сифатҳо дар одаме, ки Худоро шинохтааст, ба камол мерасанд. Ибодате, ки бар пояи маърифат пайдо мешавад, метавонад барои инсон воситаи расидан ба мақсадҳои ҳар ду дунё бошад. Пас, ҳар як оила бояд фарзандони худро бо маърифат ошно карда, ба он диққат диҳад, ки онҳо ҳамчун инсонҳои дар ибодат собитқадам ба воя расанд. Набояд фаромӯш кард, ки ибодати бе маърифат ҷаҳолат аст; маърифати бе ибодат дурӯғгӯӣ аст. Пеш аз адо кардани ибодатҳо зарур аст, ки тарзи иҷрои дурусти онҳоро, тавре ки нишон дода шудааст, аз манбаи дуруст омӯхт. Барои ин бояд аз имомон ёрӣ пурсид, агар самимона пурсида шавад, ҳеҷ кас аз ин сар намепечад. Дар қонун бандҳое чун манъи гирифтани таълими динӣ то ҳаждаҳсолагӣ ё таълими хусусии динӣ ё ҷазоҳои муайян барои он мавҷуданд. Гумон мекунем, ки чунин бандҳо, чунин ҷазоҳо аз он сабаб маҷбуран ба қонун ворид карда шудаанд, ки ҳамоҳангии ибодат ва маърифат набуд ва кӯшишҳо барои ба мақсадҳои сиёсӣ расидан бо истифода аз эҳсосоти инсонҳо нисбат ба ибодат ва имонашон вуҷуд доштанд. Вале ҳақиқати ошкор аст, ки ҳеҷ кас ба муоширати инсон бо Худо ва ба роҳи талоши ӯ ба илми марбут ба он монеъ шуда наметавонад. Пас аз ҳосил кардани илмҳои ибодат бояд онҳоро дар вақташ бе таъхир иҷро кард. Инчунин тавсия дода мешавад, ки дар оила дуоҳои гуногунро бо маъноҳояшон аз ёд донанд ва ҳамеша корҳоро бо ин дуоҳо оғоз кунанд. Зеро дуоҳо бо изни Худо инсонро аз мусибатҳои гуногуни ногаҳонӣ мисли сипар нигоҳ медоранд. Агар одам дар ҳар қадамаш бе овоз баровардан – мегӯянд, ки ҳамин афзал аст – дуо хонад, дар ҳар кораш аз Худо ёрӣ пурсад, аз бадиҳои шайтон ва ҷинҳо дар амон мешавад. Падару модарон ҳангоми ба фарзандонашон ёд додани ибодат бояд эҳтиёт шаванд, ки кӯдак аз ибодат безор нашавад ва онро кори маҷбурӣ ва нохуш тасаввур накунад. Балки ба ибодат бо сухани зебо даъват карда мешавад, то ки он ба амали ихтиёрӣ, бо муҳаббат иҷрошаванда табдил ёбад. Мегӯянд, баъзеҳо «вақте ки синнам калон шавад, ибодат мекунам» мегӯянд. Ё «синнам калон шуда монд, шарм мекунам» мегӯянд. Ё агар фарзандонашон намоз хонданро оғоз кунанд, тоқӣ пӯшанд, ба ташвиш афтода, «магар ба ягон ҷараён ҳамроҳ шудӣ?» мегӯянд. Одам ба ҳар синне ки расида бошад, агар ибодат накарда бошад, оғоз кунад, шарм надорад. Агар фарзандаш бо ихтиёри худ шавқ дошта бошад, бояд аз ин шод шавад, вале санҷидани он ки аз кадом манбаъҳо илм меомӯзад, вохӯрондани ӯ бо имомони маҳалла ё шаҳр, бо харида додани китобҳое, ки бо иҷозат нашр шудаанд, дастгирӣ кардани ӯ кори одамони оқил ва вазмин ба шумор меравад. Агар фарзандаш хоинонеро гӯш кунад, ки худашон ба давлатҳои хориҷӣ гурехта, баъд барои рӯзгор динро ба воситаи сиёсат табдил додаанд, инро ҳам бо сахтгирӣ ё зулм саркӯб кардан душвор аст. Баръакс, бояд аз роҳи бе таҳдид бо маърифат фаҳмондани хато будани онҳо рафт. Дар ҳақиқат, дар зери ҳар гуна пайравии бешуурона ҷаҳолат хобидааст, зулмати ҷаҳолатро бояд бо офтоби илм равшан кард. Падару модар – бузург аст. Ақлаш бисёр ва таҷрибааш калон аст, аз ин бармеояд, ки ба фарзандаш дод задан, ӯро бо зӯрӣ аз чизе боздоштан ё ба чизе водор кардан тамоман кори шоиста нест. Бо фарзанд бояд бо оҳанги озод ва дӯстона, бе фишор додан, бе хам кардани сараш, бе шикастани ғайраташ гап зад. Дар ҳар як хонадон, агар имконият бошад, ба мақсад мувофиқ аст, ки барои ибодат хонаи алоҳида бошад ва пас аз он ки ин хона барои ибодатҳо назр карда шуд, набояд онро бо мақсади дигар истифода кард. Он гоҳ дар он хона файз ва сакинат пайдо мешавад.

Акром МАЛИК