ON BEŞİNCİ BÖLÜM

ON BEŞİNCİ BÖLÜM

AİLEDE İBADET

İbadet insan ruhunun güç kaynağıdır. İbadetsiz insanın ruhu zayıftır. İbadet, kulun Sahibinin huzurunda baş eğdiği, kendini tehlikeden uzak ve huzurlu hissettiği andır. Her insan ibadete muhtaçtır. İbadet için örnek sokaktan değil aileden alınsa, ibadet yabancıdan değil babadan öğrenilse, bu en doğru iş olurdu. İbadet her şeyden önce şahsî bir meseledir. Onunla kimseye minnet edilmez, övünülmez; insan ibadet ediyorum diye kendini başkalarından üstün tutmaz, ibadeti için hiç kimseden hiçbir ayrıcalık beklemez. Bu işlerin hepsi ibadetin özüne aykırıdır. Kim ibadeti yüzünden kendini başkalarından ayırırsa, başkalarına verilmemiş özel bir makam beklerse, ibadeti övünme aracına dönüştürürse, onun hâli her durumda tehlikeli bir hâl alır. Özbek toplumu ibadet konusunda bilgisizlik ve çaresizliğin pençesinde kalmıştır. Halis ibadet edenler insanların en hayırlıları olduğu hâlde onlardan korkma, onları dışlanmış, geri kalmış ve tehlikeli bir zümre olarak görme havası oluşmuştur. Bunun başlıca sebebi, ibadet konusunda insanların çok büyük bir kısmının temel ilimlere sahip olmamasıdır. Yani insanlar ibadet nedir ve niçin gereklidir sorusunun cevabından habersizdir. Sonuçta insanlar ibadete çoğu zaman körü körüne yaklaşır ve ibadet edenlerin geçim ve ahlâkla ilgili işleri birbiriyle çelişir hâle gelir. Mesela ibadet eden birinin para kazanacağım diye yalan söylemesi, kaba ve gönül kırıcı olması, kibirli ve her şeyi inkâr eden biri olması da görülür; bunun sonucunda ibadete karşı tutum daha da karmaşık bir hâl alır. İnsan bedeni topraktan yaratılmış olsa da canlı olabilmesi için vücudunun yüzde 70’i sudan ibarettir. Su yönetilmesi zor bir maddedir; galiba bu yüzden insanın ahlâkını ve işlerini aynı nitelikte tutması meşakkatlidir. İnsan her gün ve her zaman doğru işler yapamaz; her zaman keyfi yerinde ve mücadeleci olamaz; her zaman yumuşak ve edepli olamaz; davranışlarında sık sık yoldan çıkması, hâlinin değişikliklere uğraması ihtimal dışı değildir. Bu yüzden ibadet ederse Allah’a bağlanır, kendinde feyiz ve kuvvet bulur, hatalarını idrak eder, hayata şevki artar, birçok kötülükten sakınmaya hiç değilse çalışır; öyle olmasa bile kötülükleri için pişmanlık duyar. Buradan şu sonuç çıkar: İnsanların ibadetlerine engel olmak, ibadetleri için şartları hazırlamamak toplumun genel ruhî huzuruna ve mutluluğuna zarar verir; toplumda ruhî gerginliği ve karşılıklı anlaşmazlıkları artırır.

Bu meselenin bir yönü. İkinci yönü şudur: İbadet marifetle birlikte canlıdır. Yani insan ibadetle birlikte onun özünü ve gerekliliğini öğrenmeli, bildiklerini tekrarlamalı, arif insanların sohbetinden nasiplenmelidir. Marifet her şeyden önce faydalı ilim, hatta Hakk’ı tanımak, insanları anlamak, sabırlı olmak, şükrü sevmek, iyiliğe yönelmek, kötülükten kaçmak, tevazu, hataları kabul etmek, affedici olmak, sevgi ve muhabbeti gerekli bilmek demektir. Bu vasıflar Allah’ı tanıyan insanda kemale erer. Marifet üzerine kurulan ibadet insanın iki dünyaya ait hedeflerine ulaşması için bir vasıta olabilir. Demek ki her aile kendi çocuklarını marifete aşina kılıp onların ibadette sebat eden insanlar olarak büyümelerine dikkat etmelidir. Unutmamak gerekir ki marifetsiz ibadet cehalet, ibadetsiz marifet ise yalancılıktır. İbadetleri eda etmeden önce onları gösterildiği şekilde yerine getirmeyi doğru kaynaktan öğrenmek gerekir. Bunun için imamlardan yardım istemek lazımdır; içtenlikle istenirse hiç kimse bundan kaçınmaz. Kanunda on sekiz yaşına kadar din eğitimi almayı ya da özel din eğitimini yasaklayan maddeler veya buna yönelik belli cezalar vardır. Bu tür maddelerin, bu tür cezaların, ibadet ile marifet uyum içinde olmadığı ve insanların ibadet ve imanla ilgili duygularından yararlanarak siyasî hedeflere ulaşma girişimleri yaşandığı için zorunlu olarak kanuna konduğunu düşünüyoruz. Fakat hiç kimsenin insanın Allah’la kurduğu iletişime ve o iletişime dair ilme yönelmesinin yoluna engel olamayacağı apaçık bir gerçektir. İbadet ilimleri edinildikten sonra onları vaktinde, geciktirmeden yerine getirmek gerekir. Ayrıca ailede çeşitli duaları anlamlarıyla birlikte ezbere bilmek, işlere her zaman bu dualarla başlamak da tavsiye edilir. Çünkü dualar Allah’ın izniyle insanı çeşitli beklenmedik musibetlerden bir kalkan gibi korur. İnsan her adımında sesini çıkarmadan (bunun daha faziletli olduğu söylenir) dua okursa, her işinde Allah’tan yardım dilerse şeytanın ve cinlerin kötülüklerinden emin olur. Anne babalar çocuklarına ibadet öğretirken çocuğun ibadetten bıkıp onu zorunlu ve hoş olmayan bir iş gibi görmesinden sakınmalıdır. Bilakis ibadete güzel sözle davet edilir ki ibadet gönüllü, severek yapılan bir amele dönüşsün. Bazıları yaşım ilerleyince ibadet ederim diyormuş. Ya da yaşım büyüdü, utanıyorum diyormuş. Ya da çocukları namaz kılmaya başlayınca, takke giyince telaşa düşüp “Bir akıma mı katıldın?” diyormuş. İnsan kaç yaşında olursa olsun, ibadet etmeden yaşıyorsa başlasın, utanmasın. Çocuğu kendi isteğiyle ilgileniyorsa buna sevinmelidir; ancak hangi kaynaklardan ilim öğrendiğini kontrol etmek, onu mahalle ya da şehir imamlarıyla görüştürmek, izinle yayımlanmış kitapları alıp vererek onu desteklemek akıllı ve ağırbaşlı insanların işidir. Eğer çocuğu, kendileri yabancı ülkelere kaçıp sonra geçimimi sağlayacağım diye dini siyasetin aracına çeviren hainleri dinliyorsa, bunu da sertlikle ya da zulümle bastırmak zordur. Aksine onların yanlış olduğunu tehdit etmeden marifetle anlatma yolundan gitmek gerekir. Zira her türlü bilinçsiz peşinden gitmenin altında cehalet yatar; cehalet karanlığını ilim güneşiyle aydınlatmak gerekir. Anne baba uludur. Aklı çok ve tecrübesi büyüktür; bundan dolayı çocuğuna bağırması, onu zorla bir şeyden alıkoyması ya da bir şeye zorlaması hiç yakışık alan bir iş değildir. Çocuğuyla rahat ve dostane bir tonda, onu ezmeden, başını eğdirmeden, hevesini kırmadan konuşmak gerekir. Her evde, imkân varsa, ibadet için ayrı bir oda olması uygundur ve bu oda ibadetlere adandıktan sonra başka amaçla kullanılmamalıdır. O zaman o odada feyiz ve sekinet hâsıl olur.

Akrom MALIK