БОБИ БИСТУ ЯКУМ

БОБИ БИСТУ ЯКУМ

НАСИҲАТҲОИ ЗАРУРӢ БАРОИ ҲАМА

Одам ҳайвон нест. Ба ҳар ҳол, ҳайвон нест. Байни рӯҳи ӯ ва рӯҳи ҳайвон фарқ ҳаст. Ҳайвон аз паи шаҳват ва ваҳшигарии худ меравад. Инсон аз паи ақл ва дили худ меравад. Ҳайвон дар ташвиши ҷисми худ аст, инсон дар ташвиши рӯҳи худ.

Онҳое, ки ташвиши рӯҳи худро мекашанд, аз ҳайвон фарқ мекунанд. Барои инсон кифоя аст, ки ба танаш барои зинда мондан ғизо диҳад. Ӯ асосан бояд дар бораи рӯҳи худ ғамхорӣ кунад.

Рӯҳ – осмонист. Ғизои он низ аз осмон фуруд омадааст. Замин аз хок аст, аз ин рӯ хӯроки он аз замин бароварда шудааст.

Ҳар як инсон аз лаҳзае, ки ақлаш ба худ меояд, бояд ин ҳақиқатҳоро дарк кунад. Агар инро амиқ нафаҳмад, амалҳояш аз амалҳои ҳайвон фарқ намекунанд: мехӯрад, менӯшад, мехобад, ҷимоъ мекунад. Албатта, гурӯҳ-гурӯҳ мешавад, гурӯҳ шуда барои ҳифзи ҷони худ мекӯшад, таҷовуз мекунад, худро ҳимоя мекунад, ҷуфти худро рашк мекунад ва бачаҳояшро ба ҳаёт – ба шикор омода мекунад. Аммо агар донад, дарк кунад, ки ғизои рӯҳаш аз осмон фуруд омадааст, ҳаёташро мувофиқи ҳамин ба нақша мегирад, мувофиқи ҳамин месозад.

Насиҳатҳои мо, ки дар боби охирини китобамон барои ҳама заруранд, аз инҳо иборатанд:

1. Ба назди Худо баргаштан ҳақ аст. Ҳисоб додан дар бораи он ки чӣ гуна зиндагӣ кардем, ҳақиқати бешубҳа аст. Ин аз ёд набарояд.

2. Дар боби ризқ сахт насӯзед. Яке аз номҳои Худо – Мусаббиб аст. Яъне Зоте, ки оламҳоро бар асоси сабаб бино кардааст. Барои зиндагӣ ҳамаи сабабҳоро муҳайё кун – кор кун, қувват сарф кун, дуо кун, аммо натиҷаро чунон интизор шав, ки гӯё ҳеҷ сабаберо барпо накардаӣ. Сабабҳоро ба ҷо овар, аммо ба Ҳақ такя кун. Агар аз кам шудани ризқат тарсӣ, агар ташвиш кашӣ, ки фардо бе ризқ мемонам, надониста, ки бахт ва оромиш дар ҳаётат чист, мемирӣ.

3. Минбаъд хатар на танҳо ба инсоният, балки ба мард ва зан аст. Маънои ин он аст, ки акнун давраи фаромӯш гардонидани мардии мард ва занияти зан оғоз ёфт. Инро хоҳ давраи даҷҷол, хоҳ давраи диҷиталӣ номидан мумкин, моҳият тағйир намеёбад. Акнун ҳуҷум на ба дин, балки ба фитрати инсон равона мешавад. Вайрон кардани фитрат оғоз меёбад, балки аллакай оғоз ёфтааст.

Мутафаккирони ҷаҳон ин ҳақиқатро дарк карда, бонг мезананд, афсӯс, ки дар тафаккури ҷомеаи ӯзбек ҳанӯз таҷаллии ин хатар мавҷуд нест. Соҳибони тафаккури ӯзбекзабон ҳанӯз дар масъалаҳои ибтидоӣ баҳс мекунанд ва дар моҳияти ин баҳсҳо ҳаракати барбод додани оила ва ҷинс зери ниқоби озодӣ ва ҳуррияти инсон ба чашм мерасад.

Нотиқони кӯдакзеҳн аз он бехабаранд, ё агар хабар дошта бошанд ҳам, ҳанӯз азамати масъаларо пурра тасаввур намекунанд, ки масъалаи асосӣ на бедор кардани миллат ё фаъолияти сиёсӣ, балки ҳифзи инсоният, нигаҳдории фитрат бо қалъаи адаб ва ахлоқ гаштааст. Аз ин рӯ, мардон мардии худро, занон занияти худро ҳифз кунанд, яъне мардон бояд адаби хоси мардро омӯхта, дар асоси он зиндагӣ кунанд. Занон бояд заифаии хоси занро ба зимма гиранд ва аз хусусиятҳои хоси занӣ даст накашанд.

4. Ба ақл такя кунед. Ҳиссиётро як сӯ гузоред. Зеро ҳоло покии ҳиссиёт аз байн рафтааст. Аз ин рӯ, барои ҳамеша ором будан пеш гузоштани ақл маъқул менамояд. Тавассути ақл фоида ва зиёнро фарқ кунед: пеш аз қарор додан дар бораи ягон кор зиён ва фоидаҳои моддӣ ва маънавии онро санҷед. Аз корҳои зараровар, ки дунё ва охиратро месӯзонанд, гурезед.

5. Дурро андешед. Ҳосили кореро, ки имрӯз карда мешавад ва кореро, ки карда намешавад, тасаввур кунед. Равшан дида тавонед, ки ба таъхир андохтани ягон кор фардо ба зиёни калон мебарад. Меваи корҳое, ки сабру тоқат талаб мекунанд, ширин мешавад. Аз меҳнат натарсед. Зуд бой шуданро нахоҳед. Бе шитоб солҳои дароз бар сари як кор бошед, аз ҳамин кор баракат меёбед.

6. Сабр ва ҳилмро маҳкам нигоҳ доред. Дар ҳар ҳолат зуд гап зада ҷавоб надиҳед, сабр кунед. Ҳатто агар ба шумо хеле сахт гап зананд ҳам, вазнин ва вазмин истед, то ҳадди имкон табассум кунед, ҳаргиз бохт намедиҳед. Дар ҳаёт исбот кардани бартарии касе шарт нест, муҳим он аст, ки аз зарар ва хорӣ дур бошед. Худро бартар ва баланд гирифтани касе хеле хандаовар аст. Ба ҳоли хандаовар наафтед.

7. Ба инсоф ва қаноат такя кунед. Агар ба касе музди кор диҳед, инсоф кунед. Ба он чи доред, қаноат кунед. «Бештарашро мехоҳам» гуфта надавед. Бо чизи кам ҳам зиндагӣ кардан мумкин аст. Ба сояи дигарон нигариста, барои худ либос набуред.

8. Аз бандагони Худо натарсед. Ба онҳо иҷозат надиҳед, ки шуморо тарсонанд. Ба кашида гирифтани ҳаққатон розӣ нашавед, ҳаргиз роҳ надиҳед, ки шартҳоро вайрон карда, бо ҳилаҳо ҳаққи шуморо бихӯранд. Худо ёри касест, ки барои ҳаққи ҳалоли худ мубориза мебарад. Тарсуеро, ки ҳаққи ҳалолашро аз даст додааст, хорӣ интизор аст.

9. Кам гап занед. Касе ки бисёр гап мезанад, танҳо обрӯ гум мекунад, ҳатто зеботарин ва ҳақтарин суханонро ҳам камтар бояд гуфт. Чӣ қадар ки аз кушода гаштани бадани худ ҳаё мекунед, аз гапи бисёр ҳам ҳамон қадар ҳаё кунед.

Акром МАЛИК