БОБИ ШАШУМ

БОБИ ШАШУМ

БАРПО КАРДАНИ ОИЛА

Фасли сеюм

Хостгорӣ

Дар замонҳои қадим хостгорон мегуфтанд: “Барои рӯфтани остонаатон омадем”, “Барои ғуломӣ омадем”. «Духтардорро ноз аст» гуфта, ба шартҳо ва ноздимоғии хонаи духтардор тоқат мекарданд. Албатта, ҳар кор роҳу равиши худро дорад. Шояд понздаҳ сол пеш бошад, силсилафилме бо номи “Хостгоре, ки худаш зан нагирифтааст” баромада буд. Боз дар кадом филмҳои дигар хостгорӣ масхара карда шуд. Гоҳ-гоҳ дар саҳнаҳои гуногун чунин иллатҳо ҳанӯз ба чашм мерасанд. Чунин менамояд, ки ба мақоми навъи коре, ки хостгорӣ ном дорад, ва инсонҳое, ки хостгор ном доранд, низ халал расидааст. Рафта овардани духтаре, ки як оила ӯро мисли гавҳараки чашм парвардааст, осон нест ва худ ба худ шуда наметавонад. Барои ин, агар бо забони муосир гӯем, дипломатия зарур аст. Оила давлати хурд ва пурқудрат аст ва гирифтани духтар ба ҳамин давлат то абад риштаи пайванд бастан аст. Барои ин пеш аз ҳама дипломатияи хостгорӣ ба ҳаракат меояд. Хостгорон ва хостгорӣ – ин эҳтироми хонадони духтардор, қадру қимати духтар ба ҳисоб меравад. Хостгорӣ коре нест, ки тавассути гапзанак (телефон) анҷом ёбад; кӯшиши бо ин шакл ҳал кардани раванд айни нодонист. Марҳилаи якуми хостгорӣ – ба қарори қатъӣ омадан дар масъалаи кӣ арӯс кардан аст. Суханон ва усулҳое мисли «дар фалон маҳалла духтаре будааст, аксашро бин; як бор рафта оем; ба донишгоҳаш рафта оем» ва ғайра дуруст нестанд. Арӯс, яъне барои писар ҳамсафари умр – ҳамроҳе интихоб мешавад, ки бояд як умр, балки дар охират, дар хонаҳои ҷаннат якҷо бошад. Ин кор аз харидани чорво дар бозори чорво фарқе дорад, ба мисли фарқи замину осмон. Хуб аст, ки дар бораи номзад қарори қатъӣ қабул карда шавад: “Ҳамин духтарро арӯс мекунем”. Ба писар низ бояд мувофиқи мақсад будани гирифтани ҳамин духтар асоснок карда шавад. Агар пеш аз рафтан ба вохӯрӣ бо духтар ҷавон дар фикри устувори зан гирифтан бошад, аз беқарорӣ ва дудилагӣ дур мешаванд. Дар раванде, ки вохӯрӣ ном дорад, бояд бештар ба он диққат дод, ки оё ҷавон ба духтар маъқул шуд ё не. Ҳанӯз дар идомаи суханамон боз ба ин масъала бармегардем. Дар марҳилаи дуюм ҳал карда мешавад, ки кӣ ба хонаи духтар хостгор шуда меравад. Ба мақсад мувофиқ аст, ки падару модар фавран ба хостгорӣ нараванд. Зеро рад ё қабули тарафи духтар номаълум аст; агар рад карда шавад, барои ҳайбати падару модар ҳолати чандон хуб нахоҳад буд; якбора қабул шудан бошад, аз ҳақиқат хеле дур аст. Хуб аст, ки хешовандони бомаърифат мисли амаку тағо, инчунин як шахси мӯҳтарам дар миёни мардум, ки ба маҳалла ва оила наздик аст, ҳамчун хостгор интихоб карда шаванд. Дар марҳилаи сеюм хостгорон дари хонаи духтардорро мекӯбанд. Модоме ки масъала ҷиддӣ аст, эҳтимол дар бори аввал хостгории мардон аз хостгории занон афзалтар бошад. Беҳтар аст, ки савдои умр аз ҷониби сарварони оила ҳал карда шавад. Табиист, ки сухани «зуд розӣ ҳастем, духтарамонро медиҳем» дар ҳамон пурсиши аввал гуфта намешавад. Ин хеле кам рух медиҳад. Агар ба тарафи духтар гапу сухани хостгорон ва маълумот дар бораи худи номзад гарм намояд, бояд бигӯянд, ки боз як бор биёед, маслиҳат мекунем. Мувофиқи баъзе русуми миёни мардум қабул шудани ҳадяҳое, ки хостгорон овардаанд, ишора ба ҳамин ба шумор меравад. Дар асл, худи гуфтани «биёед, мебинем» далели ба таври ҷиддӣ пеш рафтани кор аст. Агар ҳатто «духтарамон хурд аст» гуфта, ҳеҷ гуна рӯй дода нашавад ҳам, тарафи ҷавон, ки ба қарори хешу таборӣ омадааст, дафъаи оянда метавонад боз гӯё бори аввал омада бошад, аз нав равад. Дар марҳилаи чорум хостгорони пешина боз меоянд. Дар ин фосила тарафи духтар номзади домодиро бо диққат меомӯзад. Дар ин ташрифи навбатӣ пешниҳод мешавад, ки ҷавонро як бор бинем. Омадани ҷавон ба хонадони духтар ба тақрибан анҷом ёфтани масъала монанд аст, вале дар ин ҳолат ҳам ҳаққи ҷавоби рад додан барои тарафи духтар пурра маҳфуз мемонад.

Падари тарафи духтар, амаку тағоҳо ва дигар одамони ҷиддӣ бо ҷавон суҳбати хуб мекунанд. Ба номзади домодӣ аз ҳад зиёд фишор наоварда, озодӣ дода мешавад; ҷавоби кадом саволҳо ҷолиб бошад, ҳамон саволҳо гуфта мешаванд; ҳар ҳолати домод мушоҳида шуда, ба таҳлил кашида мешавад. Хуб аст, ки ин вохӯрӣ ба яке аз хотираҳои ҷиддии домод табдил ёбад. Яъне ҷавонмард бо тамоми вуҷуди худ бифаҳмад, ки зан гирифтан бозӣ нест. Зан гирифтан тамоман ба одами дигар табдил ёфтан аст. Зан гирифтан туро ба шахси аҳамиятнок табдил медиҳад. Вақте ки ҷавон маъқул дониста шуд, вохӯрии ӯ бо духтар ташкил карда мешавад. Ин, албатта, ба як чорабинии масхараомез, мисли он чи дар филмҳост, ҷалб кардани ду номаҳрам нест. Вохӯрӣ раванде аст, ки дар хонадони духтар ду ҷавон рӯй ва зоҳири якдигарро мебинанд, агар раво бошад, бо як саволи оддӣ овози ҳамдигарро мешунаванд ва аз чанд дақиқаи кӯтоҳе, ки ба ин сарф мешавад, иборат аст. Зеро чӣ гуна будани духтар ва ҷавон – сифат ва ахлоқи онҳо аз ҷониби падару модар санҷида шуда, ба қарори мусбат омадаанд; акнун танҳо бояд чашми ҷавонон ба якдигар афтад ва дилашон каме ҷиз кунад, бас. Агар ба раванди зан гирифтани Отабек Кумушро дар “Рӯзҳои гузашта” назар кунем, дар таърихи мо ҳатто ҳамин ҳам набудааст. Писари фармонбардор ва духтари фармонбардор ҳеҷ гоҳ ба муқобили раъйи падару модар намераванд. Онҳо қарорҳои оқилонаи падару модарро қабул мекунанд. Мо дар ин ҷо дар бораи оилаҳои дуруст сухан меронем. На дар бораи падару модарони худхоҳе, ки дар фикри некӣ ба фарзанди худ нестанд, ё фарзандони ҷоҳилу кӯр. Ҳамин тавр, аз духтар дар бораи ҷавон мепурсанд; ҳаё барои духтар дар ҷои аввал аст; ба падару модараш гуфтани ӯ, ки ҳа, писанд омад, ба ӯ мешавам, бисёр ғайритабиист. Агарчи ин имрӯз барои баъзеҳо табиӣ бошад ҳам, ҳақиқат тағйир намеёбад: ба падару модар ё ба каси дигар чашм кашида гуфтан, ки ба шавҳар мебароям ё намебароям, танҳо бешармист, бас. Аз ин рӯ, хомӯш мондани духтар ба чунин саволи нозук, сурх шуда, шармгинона рафтани ӯ – ҳамаи инҳо дар духтар табиӣ мегузаранд, сохтагӣ кардани онҳо ғайриимкон аст – ҳамин аломати ризоият аст. Соатҳо гап задани ҷавону духтар, чунон ки имрӯз оммавӣ шудааст, дар асл ҳодисаи беаҳамият аст. Зеро ин гап задан ҳеҷ чизро ҳал намекунад: ҷавону духтар бо ишваю ноз ба якдигар чӣ қасаме нахӯранд, чӣ созише накунанд, ҳақиқат он аст, ки эҳтимоли дар давоми ҳаёт ҳеҷ гоҳ амалӣ нашудани ин суханон навад нӯҳ вергул нӯҳ фоиз аст. Зотан, ҷавонони асири шаҳват дар ин ҷо бо намоиш додани худ ба якдигар машғул шуда, суханони дурӯғро пай дар пай мечинанд. Фардо, дар вақти зиндагӣ, ҳамаи сафсатаҳояшон аз ёд баромада, ба буғӣ кардани якдигар шурӯъ мекунанд. Зотан, сифатҳои тарбия ва насл дар аксари ҳолатҳо ба суханони зебое, ки аз забон баромадаанд, мувофиқ намеоянд: сифатҳои тарбия ва насаб худро дар раванди зиндагӣ нишон медиҳанд. Духтаре, ки гуфтааст: “Барои уммат фарзанд мезоям!”, мумкин аст нахоҳад кӯдаки зодаашро шир диҳад ё «худат нигоҳ кун» гуфта, ба шавҳараш супорад. Барои ҷавоне, ки гуфтааст: “Туро бар сарам мебардорам”, фардо поймол кардани занаш ҳеҷ гап нест. Эҳтимол дур нест, ки духтаре, ки гуфтааст: “Ман покизагиро дӯст медорам! Ман бо тозагӣ ҳамзод таваллуд шудаам!”, касе барояд, ки дар хонаи ифлос ва ошхонаҳои дудгирифта ҳам хоб карда тавонад. Ва ғайра. Духтаре, ки дидааст модараш чанд фарзандро ба дунё оварда, онҳоро бо меҳру озодагӣ парвардааст, ва дар хонае калон шудааст, ки агар равған резад, лесидан мумкин бошад, бе гапҳои гуногун ҳам барои уммат мезояд ва покиза зиндагӣ мекунад. Ҷавоне, ки дидааст падараш модарашро эҳтиром мекунад, бе ваъдаҳои баландпарвоз медонад, ки бо занаш бо кадом меъёр муомила кунад. Агар дар ин масъала хулоса барорем, вохӯриҳои худсаронаи ҷавонписарону духтарон бо мақсади барпо кардани оила, мукотибаҳои нодаркор, валақзаниҳои тӯлонии пур аз “романтика” ба як тин ҳам намеарзанд. Баръакс, ин ба онҳо танҳо зиён меорад: баъд аз тӯй на ҳаяҷоне ҳаст; на бо ҳаяҷон ба якдигар интизорона шитофтан. Зотан, онҳо то тӯй бештари ҳаёи худро ба бод дода, тақрибан ҳамаи эҳсосоти поки худро сӯзонда нест кардаанд. Акнун аз якдигар зиқ шудан ё машғул шудан бо дигар корҳои зидди ахлоқ ва беадабиҳо низ ҳеҷ гап нест.