БОБИ ҲАФТУМ

БОБИ ҲАФТУМ

ЗАНУ ШАВҲАР

Фасли чорум

Ахлоқи зан

Ҳоло баъзе «доно»-ён даҳон кафк карда мегӯянд: «занон аксар вақт ба зулми шавҳаронашон гирифтор мешаванд, эй занон, ба зулм тоқат накунед». Дар байни онҳо касоне ки аксаран худро муслима медонанд ва ҳатто худро пешвои муслимаҳо тасаввур мекунанд, низ кам нестанд. Ҳол он ки миёни зан ва шавҳар ба сабаби хатоҳо ба маънои муайян ба зулмҳои калон ё хурд роҳ додани яке аз ду тараф табиист ва агар онҳо, азбаски зану шавҳаранд, якдигарро ба зулм айбдор накунанд, якдигарро фаҳмида, бубахшанд, ҳамин кор ислоҳ ва некӣ мешуд. Агар ҳар зан «шавҳарам зулм кард» гуфта, барои ҳар чизи ночиз дод занад, оё зиндагӣ мешавад? Аз ин рӯ ба мақсад мувофиқ мебуд, ки занони пешво дар ин масъала дурандешона ва бо холисӣ сухан гӯянд. Зану шавҳар — ҷуфти гов. Ду нима — як бутун. Лагади аспро асп мебардорад. Ҷанҷоли зану шавҳар мисли рӯймоли докагӣ зуд хушк мешавад. Оё шарт аст барои корҳои ночиз «зулм» ва ғайра гуфта гиребон даридан? Кадом сифат ва ахлоқ доштани зан ба хонадоне ки дар он таваллуд шудааст, вобаста аст. Духтаре ки насли зотҳои нек аст, ҳамеша ба гирифтани тарбияи дуруст омода аст. Ӯ сифатҳое чун самимияти аз даруни дил омада, оқилагӣ ва тарс аз Худо дорад, ки ҳатто агар гоҳе хато кунад ҳам, ба сабаби ҳамин сифатҳояш тарбия ва хулқи зеборо аз худ мекунад. Чунин занро тарбия кардан ва адаб додан имкон дорад. Ӯ ҳар қадар исён кунад ҳам, бо тарбияи дуруст ба роҳи рост баргашта метавонад. Мард бо зани оқила ва итоаткор зиндагӣ карда метавонад. Инчунин агар рӯҳан қавӣ, ақлан баркамол бошад, бо зани аҳмақ ва исёнгар ҳам зиндагӣ мекунад: зани оқила ва итоаткорро дӯст медорад; ба аҳмақу исёнгар тоқат мекунад. Тоқат карданаш ду сабаб дорад: фарзандон ва ятим накардани онҳо — ин муҳимтарин сабаб аст; ҳимоя кардани дигарон аз зиёну зарари ин зан, зеро зане ки аз ин шавҳар ҷудо шавад, албатта, ҷойи рафтаашро ба ҷаҳаннами навбатӣ табдил медиҳад. Агар зан хоҳад ба таври ҳақиқӣ хушбахт зиндагӣ кунад, кифоя аст, ки иллатҳои худро мағлуб карда, ба ҷояш хислатҳои некро ташаккул диҳад. Занон дунёпарастанд: ба либосҳо, хӯрокҳо, зебу зинатҳо, дабдаба ҳарисанд, зиндагии зебо ва қиматбаҳои дигарон ҳамеша онҳоро ба ғулғула меандозад — чаро ӯ чунин мепӯшад, на ман? Чаро онҳо ба хориҷа саёҳат мекунанд, на ман? Чаро ӯ машҳур аст, на ман? — агар зан аз ҳамин дунёпарастӣ ғолиб барояд, ҳавасҳои гуногуни худро ҷилавгирӣ карда тавонад, ӯ зани хуб ва оқила аст; агар ҷилавгирӣ карда натавонад, кӯтоҳфаҳм аст. Занон исёнгаранд, ба гап гӯш намедиҳанд: ба як гапи шавҳар бо ду гап ҷавоб медиҳанд; ҳар қадар бо мулоимӣ айбашонро гӯянд ҳам, вазнин мегиранд; хомӯш мондан ва эътироф кардан ба онҳо бегона аст; агар зан ба шавҳараш «хуб мешавад» гуфта тавонад, «хатоямро дидам, ислоҳ мекунам» гуфта тавонад ва ба ин кӯшад, ӯ зани оқила ва хуб аст, вагарна, дилбезоркунанда аст. Занон ба ҳақиқат тоқат надоранд, дурӯғро дӯст медоранд, худашон ҳам дурӯғ мегӯянд, аз андешидани охири кори худ оҷизанд: ҳеҷ гоҳ дар баробари сухани ҳақ хомӯш монда наметавонанд; албатта, «ин тавр нест» мегӯянд; суханони хуби иборат аз дурӯғ талаб мекунанд; коре ки ба хаёлашон ояд, дарҳол мекунанд. Агар ҳақро эътироф кунад, дурӯғро рад намояд, андеша карда тавонад, ки «охири ин корам чӣ мешавад», чунин зан тилло аст. Агар чунин набошад, занест, ки бо тоқат бо ӯ зиндагӣ мекунанд. Занон бесабр ва бематонатанд: андаке душворӣ ояд, «дод, ҳаётам зулмат» гуфта, нола мекунанд; агар дасти шавҳар андаке кӯтоҳӣ кунад, «якеамон ду намешавад» гуфта шикоят мекунанд; ризқу неъмати дасташонро надида, аз «фардо чӣ мешавад» ба воҳима меафтанд, гӯё аз гуруснагӣ мурда, урён мемонанд, ҷамъ карда, пинҳон карда, ба рӯзи сиёҳ тайёрӣ мебинанд — ҳар зане ки ба ризқи Худо бовар кунад, ба ёфтаи шавҳараш қаноат намояд, ба будаш шукр, ба набудаш сабр кунад, ин зан зани аъло аст.

Занон корро устуворона иҷро карда наметавонанд, хаёлашон ба ҳар чиз пароканда мешавад, аз ҷамъ кардани диққаташон оҷизанд, зери таъсири бегонагон меафтанд; агар ягон зан ба шавҳар итоат карда, ягон корро доимӣ иҷро кунад, хаёлаш ҳар қадар пароканда шавад ҳам, ба кораш баргашта тавонад, бегонагон ҳар чӣ гуфта иғво андозанд ҳам, оила ва шавҳарашро дар ҷои аввал гузорад, зани оқилу ҳушёр ҳамон аст. Занон танбаланд, хӯрок пухта наметавонанд, аз паи эҳсосашон рафта, корҳоро сарсарӣ мекунанд; ҳар зане ки ғайратманд, ошпаз, озода бошад ва вазифаашро дар оила саривақт иҷро кунад, ӯ зани гавҳар аст. Занон ҳарисанд, ки — дар худ бошад ё набошад — бо сифат ва ахлоқи мусбат оммаро ба ҳайрат оранд, кафкӯбиҳо шунаванд; ҳар зане ки ҳеҷ гоҳ ба пеши омма талош накунад, аз ин худро канор кашад, худро ба маънои ҳақиқӣ пӯшонад, ӯ дӯсти Худо ва асилзода аст. Занон сифатҳое доранд, ки бо шавҳар зуд душман мешаванд, зуд хиёнат мекунанд, ба бегона зуд дӯстӣ изҳор мекунанд; ҳар зане ки бо шавҳараш адоват накунад, ба шавҳараш содиқ бошад, ӯ сазовори қадр аст. Ба занони боматонат, содиқ, итоаткор, бофаросат, оиладӯст, ки дили шавҳарро ба даст меоранд, ба шавҳар комилан бовар доранд; шавҳарро дар ҳеҷ вақт хор намекунанд; дар душвориҳо сабрноканд; бар неъматҳо шукргузоранд; асрори оиларо нигоҳ медоранд; меҳнатдӯстанд; чашмро аз тасвирҳои беҳуда, гӯшро аз шунидани суханони ношоиста, забонро аз ғайбат ва суханчинӣ бозмедоранд; ба шӯҳрату машҳурӣ талош намекунанд; ба модар ва хоҳаронашон асрори шавҳар, хусур ва хушдоманро намерасонанд; ширинзабон ва табассумрӯянд; нозу ишваҳояшон дар ҷояш аст; исроф намекунанд; ба фарзандонашон меҳрубонанд, аз онҳо дилгир намешаванд; дар ибодати Худо ва итоати шавҳар комиланд — шону шараф, таъзим ва дуоҳо бод! Аммо ба заноне ки асаби шавҳарро мехӯранд, аз пастфитратӣ барнамегарданд, дурӯғгӯ, хиёнаткор, бесабр, дунёпараст, шӯҳратпарастанд ва ба ин монанд бетарбиягиҳо мубталоянд, ягон сухане нест, зеро ҳамин сифатҳояшон барояшон ҷазои кофист; онҳо хорӣ ва зиллатро барои худ бунёд мекунанд. Барои занон хатари аз ҳама бузург — занони ҳасудгар ва дилсиёҳанд. Занон, одатан, аз ҳамҷинсонашон зуд таъсир мепазиранд. Бесабаб нест, ки дар афсонаҳо ҳам аз роҳ задани духтарони ҷавон ба зиммаи ялмоғизҳо меафтад. Аз ин рӯ занони муҳтарам набояд ба ҳасад ва ҳилаҳои маккорону айёрон мисли худашон фирефта шаванд — эҳтимол дорад, ки бисёре аз суханоне ки мисли ғамхорӣ ба онҳо гуфта мешаванд, дар асл бо мақсади аз роҳ задан, вайрон кардани оила, ҷудо кардан аз шавҳар, аз рӯйи ҳасад ба бахт, ба зиндагии фаровон, ба офият ва саломатии онҳо чанг задан садо медиҳанд. Баъзан хоҳарони калон ба хоҳарони хурд ҳам нохост ҳасад бурда метавонанд — дард аз ош, душман аз хеш. Дар ин ҷо зан бояд ба ҳаёти худ назар афканад, ҳақ ё ноҳақ будани суханонеро ки ӯро ба васваса андохтаанд, бо фикр ҷудо карда тавонад: хона дорам; ризқам фаровон; танам пӯшида; фарзандонам солим; шавҳарам меҳрубон — пас, ҳама чиз дар ҷояш, гуфта тавонистанаш шарт аст, вагарна, қурбони фитна ва ҳасад шудани ҳар зан бисёр ҳам осон аст. Муҳимтар аз ҳама, худи зан набояд ҳасудгар шавад. Баъзе занони аҳмақ гӯё ба ягон мард ошиқ шуда, ӯро огоҳона аз оилааш, аз занаш ҷудо карда, ба ӯ шавҳар карданро нақша мекашанд. Чунинҳо мустақиман ба худи зан ҳам ҳуҷумҳои рӯҳию ақлӣ, эҳсосӣ ташкил медиҳанд. Роҳи эмин мондан аз инҳо, умуман, аз чунин фитнаҳо — он аст, ки зан худро огоҳона аз муошират бо занони бегона, ғайр аз модар, хушдоман ва ба ин монанд занони боэътимоди хешованд, нигоҳ дошта тавонад. Мегӯянд, агар аз ҳазор мард сад авлиё барояд, аз сад ҳазор зан як авлиё мебарояд; аммо ҳамин як зани авлиё аз сад марди авлиё болотар меистодааст. Хоки ҷойи пой гузоштаи зани покиза аз сад ҳазор марди нопок болотар меистодааст. Дар назди занони покиза ва боматонат мардон ҳамеша таслим ва дар таъзиманд. Аз кадом қатор, аз кадом саф ҷой гирифтанро худи занон ҳал мекунанд; агар худашон инро эътироф накунанд, гапи мардон ба онҳо намегузарад.

Акром МАЛИК