Peki herkes yorganı kendine çekerse ne olur, yoldaşlar?

Edebî dil halkı birleştiren bir unsurdur. Çünkü yurt büyüktür, insanlar türlü türlü ağızlarla konuşur. Ağızlar dilin zenginliğidir, fakat ağız belli bir bölgede yaşayan insanların özelliklerini yansıtır; yani halkın huyu, yaşayış tarzı, aynı zamanda coğrafî özellikler ve örf âdetler ağızda aksini bulur.

Herkes kendi ağzıyla konuşursa ne olur? Her şeyden önce ağızların kendine has tazeliği kaybolur. Çünkü Taşkent ağzıyla konuşan biriyle sürekli konuştukça kendi ağzınızdaki kelimeleri o ağızdaki kelimelerle değiştirirsiniz, seslerin telaffuzunu da kaybedersiniz; yani sesleri de Taşkent usulü telaffuz etmeye başlarsınız.

Ağızlarda sesler türlü türlü tınlar, her şeyin diğer ağızlardan farklı adları vardır ve bunların hepsi dilin sözlüğünün ve ses yapısının zenginliğidir.

Edebî dil, bütün ağızlardan belli ölçüde beslenmiş, yapay olarak şekillenmiş, halkın tamamının anlayabildiği ve aynı zamanda ağızları koruyan bir dildir. Onun sözlüğü, ses yapısı ve cümle kuruluşu ülkede en büyük nüfusa sahip boyların ağzı esas alınarak düzenlenir. Bu konuda onların yurtta diğerlerine göre siyasî, sosyal ve kültürel bakımdan ne derece ilerlemiş olduğu da önemlidir.

Hangi boyun, hangi bölgenin ilmi, kültürü, edebiyatı, ekonomisi gelişmişse ve en önemlisi kendi tarihî temellerine, örf âdetlerine ve adabına sadık kalmışsa, onların hem dili hem eli uzun olur; yani başkaları üzerindeki etkisi artar. Başka bölgelerin insanları onlardan daha rahat yaşamayı, yenilikleri, adabı, ahlâkı ve ilimleri öğrenir ve saire.

Bağımsızlığın ilk çeyreğinde filmlerde kahramanların neredeyse hepsi Taşkent ağzıyla konuşurdu. Bazı yöneticiler de edebî dilin kurallarından habersiz oldukları için ağızla konuşurlardı; şimdi de öyle. Şimdi ise buna ek olarak internet dünyasında yurdumuzdaki bazı vilayetlerin gençlerinin kendi ağızlarında çeşitli programlar yaptığı görülüyor.

Hoşgörü açısından bakarsak bunun kötü bir yanı yok. Başka bir ağzı dinlemek hoştur. İnce nokta şudur: ağızla bir sorunu tartışmanın olumsuz yanı hissedilmez, fakat bütün kitaplar edebî dildedir; tarihî klasik metinler edebî dildedir; daha da ilginci, insan mensup olduğu bölgenin adını geniş ölçekte ayrıca öne çıkarırsa bu, bölgecilik suretinde görünür.

Hayal edin: her vilayet YouTube’a yerleşip “falanca yerliyiz” diye podcast hazırlamaya başladı. “Amacımız bölgecilik değil” der. Fakat özünde kendi mekânını genel yurt coğrafyasından ayırıp sunmaktan başka bir şey yapmıyor. Yani bölgecilik havası, bölücülük hareketi hissediliyor.

Sonuçta “ben senden iyiyim, sen benden aşağısın” havası yayılır, sağlıksız rekabet güçlenir, yurttaki insanların gönül dostluklarına zarar gelir. “Falanca yerli” diye birinin hakkında kinle konuşmalar çoğalır, fitne artar. (Zaten çoğu zaman koca koca insanların kendi vilayetlerini öne sürüp dolaşmaları insanın canını sıkar.)

Elbette ilim almamış, elif deyince mertek demeyen gençler bunu anlamaktan âcizdir; çünkü onlar kısa düşünür, kısa akıllılık ve ferasetsizlik affedilebilir. Fakat tecrübeli insanlar, biraz ilmi olanlar, iki tane de olsa kitap okumuş olanlar, bir tane de olsa daha çok gömlek eskitmiş olanlar şunu anlamalıdır ki, cahilleri ve ferasetsizleri sonu düşünülmemiş işlerin akıbetinden uyarmak onların boynunun borcudur.

Her zaman her vilayetli, Vatanın her evladı, hangi millete mensup olursa olsun, ülkenin bütünlüğü, yurdun bölünmezliği, insanların gönül birliği fikrinden hareketle düşünmeli ve çalışmalıdır. Hangi bölgenin özelliğini ortaya koymak ya da doğduğu yerin insanlarını uyandırmak isterse, her şeyden önce tarihî bilimsel belgelere dayanarak kendi şereflerini Vatanın bir parçası olarak, halkın bir bölüğü olarak göstermeleri şarttır. Bu da bir dizi belgesel film ve kitap vasıtasıyla olur.

İkincisi, modern dünyada o bölgede doğup büyüyenlerin biyografilerini ve başarılarını seviyeli bir şekilde dünyaya yaymak gerekir; burada en önemli kural şudur: Nereden çıkarsak çıkalım, yurdun, yani yeni Özbekistan’ın, kadim Türkistan’ın, şerefli Maveraünnehir’in bir parçası olarak görünmek şarttır.

Ve akıllı, ferasetli hikmet ehlinin hepsi bilir ki birkaç yıl boyunca derin ilim almış insan ile YouTube’da ya da Facebook’ta okuma yazma öğrenmiş insan arasında büyük fark vardır. İlim almış insanın inancı sağlam, görüşleri kuvvetlidir; kendine güveni ilim ve keşif üzerine kurulur, işleri uzun vadeli planlanır, bu işler süreklilikleri ve eskimemeleriyle nitelenir.

Sosyal medyanın yetiştirdiği, sosyal medyanın “okuttuğu” cahil ise her gün bin türlü değişir. Yolu sosyal medyada arar, sosyal medyadan insanlara yol göstermek ister; amacı şan şöhret şehvetini doyurmaktan ibarettir.

Hiç kimse sosyal medya vasıtasıyla asla güçlü bir ilim elde edemez; güçlü ilim ve amaç ancak bir üstadın huzurunda sistemli ilim almanın neticesinde ele geçen bir servettir.

Sosyal medya avamın, düşünmeyen sürülerin, seyre düşkün kalabalıkların mekânından başka bir şey değildir. O kesimlerin fikirlerini yönlendirmek, onların azgınlaşmamasını sağlamak için bazılarının onlara belli görüşler aşılamak amacıyla kullandığı bir kürsüdür. Sosyal medya sadece beynin bilgi bağımlılığını tatmin eder.

Sosyal medya kalabalığı kışkırtan, kalabalığı yöneten, kalabalığı aldatan, kalabalığı inandıran bir mekândır. Kendi gerçek değerini bilenler ondan halka bazı mesajlar ulaştırmak için yararlanır. Fakat sanatçı mizaçlılar, şöhret düşkünleri, şehvet düşkünleri, gıybetçiler orayı kendilerine yurt edinir.

Sade bir şekilde söylersek, sosyal medya soylular için değildir; o, tiyatroda rol oynayamamış, sinemada boy gösterememiş, diploması olup olmadığı belirsiz sanatçıların ucuz sahnesinden başka bir şey değildir.

Kendi değerini bilenler tövbe edip kitaba, üstada döner ve kendilerini sosyal medya tezgâhına mal olarak koymazlar.

Bütün bunlar şahsî düşüncelerdir. Hiç kimseyi etkilemek niyetimiz yok; hatırlatma olsun diye yazıldı.

Akrom MALIK