Hayat tecrübesine ve ilim zenginliğine göre klasik metinler farklı yaşlarda farklı yönlerini gösterir.

Hayat tecrübesine ve ilim zenginliğine göre klasik metinler farklı yaşlarda farklı yönlerini gösterir. Kafka’nın “Dava”sını bitirdim. Önsözde, nedense, eserin üslubu için ağır aksak, geveze bir üslup denmiş. Aksine, ben beğendim. İngilizcesini gördüm. Çevirmen Vafo Fayzulloh’u tebrik ettim. Eserin ruhunu hisseden çevirmenin bunu ana dilimizde kusursuz bir şekilde yansıtabildiğini düşünüyorum. Yazar toplumun ruhunu ve insan nefsini derinden görebilmiş ve aydınlatmıştır; yalnız onu umutsuz ve kara renkte görmüştür. Umut ve nur bulamamıştır. Şüphesiz iman ve inançtan yoksun toplumlar Josef K.’ları idam eder. Toplumun asıl yüzünü görenlere iki yoldan biri kalır: Ya idama razı olmak ya da ahmaklık ehlinden biri hâline gelmek. Akmayan suyun bozulması gibi, ahmaklık bataklığına batmak da bir parça kokuşmuş çamura dönüşmek demektir. Kafka’yı Doğu edebiyatının pınarından su içerek okumak gerektiğini düşünüyorum. Aksi hâlde karamsarlık insanı esir eder. Kafka’nın büyük bir şahsiyet olduğu sonucuna vardım. Mesela Hemingway de öyle. Ama Kafka, Hemingway’den de dev bir figür gibi göründü. Ne yazık ki o, çirkin ortama sığmamış ve helak olmuştur. Aslında bu çirkin ortam insan için bir imtihandır; ondan salim çıkmanın bir yolu vardır. Bu yolun bir haritası Hazret-i Nevaî’dedir. Bu artık büyük bir mesele. Şimdi kısaca şunu söyleyebiliriz: Kafka ve onun gibiler hayatın karanlığını ve dünyanın faciasını hissedip çizmişler ve kendi kavrayışları yolunda kurban olmuşlardır; Hazret-i Nevaî ve o zatın selefleri ile halefleri ise bu karanlıktan kurtulmuş ve kurtuluşun çaresini de göstermişlerdir. Sözümü burada bitireyim derken “Silahlara Veda” hakkında da söyleyesim geldi. Zarif, son derece sağlam bir edebî eser. Hemingway kanı kaynayan bir edip. Sözleri de sıcacık. “Silahlara Veda”nın baş kahramanı ile Josef K. o kadar benziyor ki! Ama askeri aşk esir eder, aşk onun hayatını aydınlatır; aksi hâlde o da helak olurdu, karanlık onu da ilmeğe geçirirdi. Eserin sonunda Catherine doğumdan sonra öldü. Asker için her yanı karanlık bastı. Suçluyu kimse bilmiyor. Hemingway, dünya ne şekilde yaşarsan yaşa seni öldürür, diye yazar. İkiyüzlü olursan yavaş, dürüst olursan çabucak canını alır. Bu sözler bana Hazret-i Ali Şir Nevaî’nin dünyanın asıl çehresi hakkındaki sözlerini hatırlattı. Hayretü’l-Ebrâr’da bu konuda özel bir bölüm var, bir göz atarsınız. İster Doğu’da ister Batı’da olsun, mütefekkir ve uyanık insanlar hayatın hakikatini ve zamanın faciasını açık ve net bir şekilde idrak ettiler; fakat nur ve aydınlık Doğu’dadır; bu taraftarlık değil, bence apaçık bir hakikattir. Bu yalnızca bu naçizin fikri de değil. Sahi, söz sözü açar – geçen gün Cumhurbaşkanı sanat ve kültür ehlini ödüllendirdi. Herkes sevindi. Bu olay hakkında çeşitli fikirler dile getirildi; bazı zümreler aydın ve entelektüel terimlerini tartıştılar. Bazı hainler kendi repertuarlarından çıkmadan kıskançlıkla meşgul oldular. Entelektüel, toplumun sorunlarına çözüm getiren insanmış. Aydın, iktidar ehlinde gördüğü haksızlığı pat diye söyleyivermeliymiş. Bence ne Kafka ne Hemingway böyle yapmamıştır, çünkü bu çok kaba saba ve köylüce bir yaklaşımdır, o kadar. Zulmü ve haksızlığı çıplakça dile getirmekle meselenin çözülmeyeceğini anlamışlardı. Onlar zulmün ve haksızlığın bütün manzarasını görmeye çalıştılar, sonra özünü aradılar, manzarayı hissedip onu çizdiler; fakat özünü anlamadılar. Bu bilmeceyi çözemediler. Dalkavukluk başka şeydir, güzel söz ve takdir başka şey. Dalkavukluk tamah üzerine kurulur. Güzel söz ve takdir samimiyetten filizlenir. Dünkü ödül töreninde Cumhurbaşkanının milletin ve halkın dünya görüşünü ve düşünüşünü nasıl geliştirsem diye taşıdığı kaygıyı ve bu yoldaki canhıraş gayretini, çabasını gördüm. Ve bu harekete karşılık olarak sanat ehlinin takdirine, samimiyetine ve cevabına şahit oldum. Söylenen sözlerin çoğu samimi ve duygu dolu bir şekilde yankılandı. Cumhurbaşkanı da övgülere kapılacağı dönemi geçeli çok oldu. Bu yüzden olayın bu kadar basitçe tahlil edilmesine, meselenin bu körlükle değerlendirilmesine insan şaşırıyor; aslında şaşırmaya gerek yok.

Bu hareketin ve reformun nasıl meyve vereceği başka bir mesele, gelecekte belli olacak; şimdilik yalnızca iyi umutlar besleniyor. Söz Kafka’dan başlamıştı ve kendini elit entelektüel sayanları da anmıştık; şimdi beni iki mesele düşündürüyor: Onların yarı cahilliğini açıkça söylersem ben de köylüleşmiş olur muyum? Onlar zaten bunu kabul etmezler. İkinci sorun: “Siz yarı cahilsiniz” dersem, kendimi onlardan daha akıllı sanmış olurum herhalde... Artık kim bilir. Bu kadar gevezelik etmeden sözü söyleyip geçmek daha iyi gibi de görünüyor. Söz sahibini bulur.

Akrom MALIK