БОБИ ШОНЗДАҲУМ

БОБИ ШОНЗДАҲУМ ҶУДОШАВӢ

Дар ин боб қалам рондан осон нагузашт. Зеро масъала бисёр нозук аст. Мақсади мо аз навиштани рисола пешгирии ҷудошавиҳо ва ноил шудан ба устувории оила аст. Аз ин рӯ, дар мавзӯи ҷудошавӣ сухан кушодан бисёр масъулиятнок буд. Зиндагӣ чунон бераҳм аст, ки ҳар қадар мо хоҳем, ки оилаҳо аҳлу муттафиқ бошанд, ҷудошавиҳо рух медиҳанд. Пас, мо бояд дар бораи сабабҳо ва оқибатҳои ҷудошавӣ илми муайяне ҳосил кунем. То ки барои ҷудошавӣ замина омода накунем. Аввал таҳлил кунем, ки агар кадом сабабҳо зоҳир шаванд, дар бораи ҷудошавӣ андеша кардан мумкин аст. Агар зан нисбат ба шавҳараш пайваста дар кайфияти душманӣ бошад, ба молу мулки ӯ пайдарпай зарару зиён расонад, имкони сабр кардан намонад, чораҳои муайян дида мешаванд. Онҳое, ки бисёрро дидаанд, онҳое, ки дар сари эл гаштаанд, мегӯянд, ки ҳоло ҳеҷ як оила аз набудани хӯрок, аз қашшоқӣ ҷудо намешавад, баръакс, ба серӣ тоқат накарда ҷудо мешаванд. Албатта, амалияи ҷудошавиро пурра манъ кардан мумкин нест, инчунин тарғиби ҷудошавӣ, яъне ташвиқоте, ки гӯё ҳалли мушкил дар кушодани гиреҳи никоҳи миёни зану шавҳар аст, низ ба ақлу мантиқ ва аз ҳама муҳим, ба мақсад зид аст. Ғайр аз ин, агар миёни зану шавҳар мушкиле пайдо шавад, сарфи назар аз он ки дар чӣ шакл аст, бо чораҳои ҷисмонӣ-молиявӣ ба он хотима додан низ дуруст намебошад. Бо баҳонаи ҳимояи ҳуқуқи занони мазлум кӯркӯрона қонуну қоидаҳо таҳия карда, онҳоро бо шитоб дар ҷомеа татбиқ кардан натиҷаи дилхоҳ намедиҳад. Дар асл, зарурат дорад, ки мо бидонем, кадом натиҷаро ҳадаф гирифтаем.

«Ба шавҳарат ғулом нашав, худат бимон, ту каниз нестӣ, ба орзуҳоят бирас, ту инкубатори кӯдакзоӣ нестӣ, ӯҳдадории хизмат ба хушдоман вуҷуд надорад» ва монанди ин суханон ҳар қадар яктарафа ва хато бошанд, сафсатаҳое монанди «Чун «ҳай» гӯӣ, зан мисли боз ба дастат нишинад, ягон гапи занро иҷро накун, занро шикаста ром кун» низ мутлақо гапи дуруст нестанд. Мақсад – дар оромиш, дар оғӯши ҳаловат зиндагӣ кардани зану шавҳар, ба дунё овардани фарзандон, саҳм гузоштан барои боқӣ мондани ҳаёти инсоният; дар олам нигоҳ доштани одамият ва васеъ паҳн кардани раҳмату шафқат аст. Агар зану шавҳар бо ҳаловат зиндагӣ накунанд, ҷудо мешаванд; ҳар як ҷудошавӣ дар ҳар ду тараф захми чуқур мегузорад; агар фарзандон бошанд, камбудии рӯҳии онҳо як тараф, аммо онҳо дар норасоии ахлоқӣ калон мешаванд, кӯдаке, ки ахлоқи кофӣ нагирифтааст, дар оянда амалҳои ноҷо мекунад. Худо нишон надиҳад, агар кӯдакони берун аз никоҳ таваллудшуда бошанд, эҳтимоли аз бисёр ҷиҳат нуқсондор будани онҳо калон аст. Ин низ ба набудани тарбияи хубу шоиста вобаста аст. Бисёр мушоҳида мешавад, ки кӯдаконе, ки бе падару модар калон шудаанд, тарбияи падару модарро пурра надидаанд, аз ҷиҳати ҳиссӣ ноустувор, аз ҷиҳати рӯҳӣ маҷрӯҳ, бемасъулият мешаванд, хусусан, аз миёни онҳо ҷинояткорон низ бисёр мебароянд. Ҳар қадар дар ҷомеа шумораи одамони бадахлоқ ва аз ҷиҳати ҳиссӣ вайрон зиёд шавад, ҳамон қадар тарзи зиндагии умумӣ вайрон мешавад – ҳалолу ҳаром, инсофу диёнат намемонад; дар миёни одамон ваҳшигарӣ, риёкорӣ, дурӯягӣ, хиёнаткорӣ ва ҳамаи иллатҳои зишт шӯъла зада авҷ мегиранд. Дар натиҷа ҳаёти инсоният зери хатар мемонад – наслҳои аз ҷиҳати маънавӣ ва ҷисмонӣ вайроншуда нобуд шуданро оғоз мекунанд, ин худ аз худ рух намедиҳад, аввал ҷомеа пир мешавад – шумораи пиронсолон меафзояд, қувваи кории ҷавон намемонад, афзоиш кам мешавад, дар натиҷаи бемориҳо, инчунин одамоне, ки аз ҷиҳати ҳиссӣ ва ақлӣ рушд накардаанд, тарбияи ахлоқӣ ва фарҳангӣ нагирифтаанд, бо ҷиноятҳои гуногун, садамаҳои нақлиётӣ маргро зиёд мекунанд. Яъне пирӣ, беморӣ, рӯҳафтодагӣ ва марг бисёр, ҷавонӣ, саломатӣ, рӯҳбаландӣ ва зистан кам. Ин ҳол оҳиста-оҳиста ба нобудии ҷисмонии одамизод роҳ мекушояд. Модоме ки чунин аст, ҳифзи оила аз ҳама ҷиҳат бисёр муҳим аст. Агар дар оила зану шавҳар ҷанҷол кунанд, фавран «якҷоя зиндагӣ намекунам, ҷудо мешавам» гуфта андеша карданашон ва барои ин ҳаракат карданашон аз кундфаҳмӣ аст, ба ин ташвиқ кардани онҳо бошад, айни хиёнат ҳисоб мешавад. Баръакс, зану шавҳар ҳамаи мушкилотро бе он ки бӯяш ба берун барояд, худашон ҳал кунанд, дар ин ҷо онҳо бояд ба якдигар сабр кунанд, хусусан, мард маҷбур аст ба он ки зан ба эҳсос берун шуда, ҳар чизро мегӯяд, тоқат кунад. Дар ҳақиқат, бартарии эҳсос дар зан мушоҳидаи ақлӣ ва хулосаи мантиқиро заиф мекунад. Баъзан духтарон хато карда ба нашъаманд ба шавҳар мебароянд; баъзан мард ғуломи ҷаҳолат шуда, тамоман ислоҳ нашуда, метавонад ба занаш беист зулм кунад; баъзан зан метавонад беҳаёёна ва густохона хуни шавҳарро бинӯшад, ба шавҳар бовар накунад, ба молу мулки шавҳар огоҳона зиён расонад, обрӯи шавҳарро пайваста резад, шавҳарро беэҳтиром карда хор кунад, ҳеҷ насиҳатеро – на гапи хуб, на гапи бадро қабул накунад. Ҳа, чунин занон ҳастанд: моли шавҳарашро нигоҳ намедорад, занҳое, ки ёфтаи шавҳарро исроф карда, ӯро аз ҳар ҷиҳат азоб медиҳанд, бисёранд. Онҳо ба гарму сарди шавҳар таваҷҷуҳ намекунанд, онҳо худхоҳ ва бадбинанд. Ана дар чунин ҳолат ҷудошавӣ метавонад чораи охирин бошад. Дар ин ҳолат ҳам шахс мустақилона қарор набарорад. Бояд бе ҳеҷ ваҳм (воҳима), бе ба замин задани касе корҳоро марҳила ба марҳила анҷом диҳад: 1. Зан аз вазъият бузургонро огоҳ мекунад. Бузургон – падару модар, тағоҳо ва амакҳо – шавҳарро бо насиҳат огоҳ мекунанд. Ин насиҳатҳо чанд бор идома меёбанд. Зан ба ҳеҷ зулм ҷавоб намедиҳад, танҳо агар зулм қатъ нагардад, зери роҳбарии падару модар ё бародаронаш ҳаракати ҷудошавиро оғоз мекунад, дар ин маврид ба ёрии имом-хатибон такя кардан маъқул аст. Агар ҳама якдилона ба мувофиқа омада қарори ҷудошавӣ қабул шавад, корҳои хилофи обрӯ, ҳаракатҳои ҷоҳилона карда намешаванд – он кор бо оромӣ анҷом дода мешавад. 2. Агар зан гап надарояд, муддати дароз насиҳат карда мешавад; баъд бистарро аз ӯ ҷудо мекунанд; баъд хонаро ҷудо мекунанд; боз мӯҳлатҳои дароз дода мешаванд; ба зан бо ҳилм такрор ба такрор фаҳмонда мешавад, ки оқибати беадабиҳо хуб намешавад; агар зан ҳеҷ ислоҳ нашавад, зараррасонӣ ва бадзабониашро нагузорад; забонашро панҷ қарич карда неш заданро идома диҳад, истихораҳо карда мешаванд ва бо мулоимат қарори охирин дода мешавад. Агар фарзандон бошанд, вазъият ба онҳо гуфта мешавад: «Мо акнун бо модарат якҷоя зиндагӣ карда наметавонем, шекилл...» – гуфта мешавад. Кӯдакон ҳам оқиланд, онҳо азбаски то ин дам ҳамаро мушоҳида карда омадаанд, ҳамаашро хуб мефаҳманд. Асоситарин қоида – хоҳ мард бошад, хоҳ зан, агар ҷудо шаванд, шарт аст, ки ин корро бе зулму ҷаҳолат, дар ҳолати ором ва хотирҷамъ анҷом диҳанд. Агар аз уламои шариат пурсида шавад, онҳо навъҳои бидъат ва суннати талоқро шарҳ медиҳанд. Мувофиқи ин, ҷудо шудан бо талоқи раҷъӣ, ки ба суннат мансуб аст, тавсия карда мешавад. Аз талоқи бидъат ва боин худдорӣ кардан беҳтар аст. Ин усули ором ва мулоим метавонад ҳам мард ва ҳам занро тарбия кунад. Агар зан бадзабон ва бетарбия бошад ҳам, аз эҳтимол дур нест, ки ин қадар мулоимат ӯро ба инсоф оварад, тавба кунад, дар натиҷа ҳеҷ гап нест, ки никоҳ аз нав хонда шавад ва оила барқарор гардад. Дар сурате ки чунин нашавад, ҳар ду тараф бояд ҳаққи фарзандонро риоя кунанд, барои аз падару модар бархурдор шудан ва гирифтани тарбияи лозимӣ ба онҳо шароит фароҳам оваранд, гапи «фарзандамро нишон намедиҳам» нодонии бениҳоят мешавад. Онҳое, ки ба ду тараф ҷудо шудаанд, баъд қарорҳои худро худашон мебароранд, дар ин оташе, ки худашон афрӯхтаанд, муддати дароз месӯзанд. Аз ин рӯ мегӯем, ки ҳатто лонаи паранда вайрон нашавад! Худоям ҳамаи оилаҳоро мустаҳкам гардонад ва дар ҳеҷ оила калимаи ҷудошавӣ ҳеҷ гоҳ шунида нашавад! Баъзан ҷоҳилони берун низ барои вайрон кардани оила мекӯшанд, аз онҳо эҳтиёт шудан, аз ҳар одаме, ки «ҷудо шав» мегӯяд, дур рафтан шарт аст. Чунин одам ё шайтон дар сурати одам аст, ё бадбахтест, ки ғуломи шайтон шудааст. Бар онҳо лаънати Худо меборад. Зеботарин сабр – сабр кардани зану шавҳар ба якдигар ва бахшидани хатоҳои майдаи якдигар, чашм пӯшидан аз камбудиҳои хурду реза аст.

Акром МАЛИК